Տնտեսական քաղաքականության հետազոտությունների կենտրոնի (EPRC) ուսումնասիրություն Վրաստանի տարանցիկ ռիսկերի վերաբերյալ

2026-08-18

Տնտեսական քաղաքականության հետազոտությունների կենտրոնի (EPRC) նոր զեկույցի համաձայն՝ Վրաստանը, որը տասնամյակներ շարունակ համարվում էր Արևելքն ու Արևմուտքը կապող անվիճելի տարանցիկ հանգույց, բախվում է լուրջ աշխարհատնտեսական մարտահրավերների։

 

Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ներքաղաքական ճգնաժամի, Արևմուտքի հետ վատթարացող հարաբերությունների և ենթակառուցվածքային խափանումների ֆոնին երկիրը կարող է տարածաշրջանային միջանցքից վերածվել «խցանված» կամ  ռիսկային գոտու։

 

Վրաստանը շրջանցող այլընտրանքային երթուղիներ և նախագծեր

 

Զեկույցի համաձայն՝ միջազգային գործընկերները՝ ԱՄՆ-ն և ԵՄ-ն, ակտիվ աշխատանքներ են սկսել Հարավային Կովկասում Վրաստանը շրջանցող նոր տրանսպորտային ճարտարապետություն ստեղծելու ուղղությամբ։

 

TRIPP  ուղի.  ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև կնքված համաձայնագիրը (Trump Route for International Peace and Prosperity) նախատեսում է տրանսպորտային և էներգետիկ միջանցքի կառուցում Հայաստանի միջով (Մեղրիի հատվածում)։ Նախագիծը նախատեսվում է ավարտել մինչև 2028 թվականը և 25%-ով կկրճատի բեռնափոխադրման ժամանակը դեպի Թուրքիա, ինչը ուղղակիորեն կմրցակցի Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթուղու հետ։

 

ԵՄ ռազմավարական քայլ. Եվրոպական հանձնաժողովի պաշտոնյաների բարձր մակարդակի այցերը Բաքու և Երևան (շրջանցելով Թբիլիսին) հաստատեցին, որ Բրյուսելը պատրաստ է ֆինանսավորել Նախիջևանի երկաթուղու և Հայաստանի տարանցիկ ենթակառուցվածքների վերակառուցումը, որպեսզի եվրասիական առևտրային հոսքերը չկախվեն քաղաքականապես անկայուն Վրաստանից։

 

Ներքին ենթակառուցվածքային խոչընդոտներ և Անակլիա

 

EPRC ուսումնասիրությունը ընդգծում է, որ չնայած Տրանսկասպյան երթուղու նկատմամբ աճող պահանջարկին, Վրաստանը չի կարողանում լիովին օգտագործել իր լոգիստիկ ներուժը.

 

Անակլիայի նավահանգստի ճգնաժամ. Խորջրյա նավահանգստի կառուցումը տարիներ շարունակ կանգ է առել։ Չինական կոնսորցիումի հետ բանակցությունների ձախողումից հետո կառավարությունը անցավ «Landlord  նավահանգստի» մոդելին, որտեղ ենթակառուցվածքները պատկանում են պետությանը, չնայած այս փոփոխությունը բյուջեն ենթարկեց լրացուցիչ 200 միլիոն դոլարի արտաքին պարտքի առաջացման ռիսկի։

 

Գործող նավահանգիստների գերբնակեցում. Փոթիի և Բաթումիի նավահանգիստները գործում են առավելագույն հզորությամբ, սակայն ջրի մակերեսային խորության պատճառով դրանք չեն կարող ընդունել մեծ (Panamax տիպի) նավեր, ինչը մեծացնում է արժեքը և խոչընդոտում բեռների տարանցմանը։

 

Տնտեսական կախվածությունը Ռուսաստանից և արևմտյան ֆինանսավորման սառեցումը

 

Ուսումնասիրությունը մանրամասն վերլուծում է Վրաստանի տնտեսական վեկտորի փոփոխությունը։ 2026 թվականի տվյալներով, Ռուսաստանից կախվածությունը դեռևս բարձր մակարդակի վրա է. Ռուսաստանի մասնաբաժինը նավթամթերքի, հեղուկ բնական գազի և բնական գազի ներմուծման մեջ զգալիորեն աճել է, իսկ երկրում գրանցված ռուսական ընկերությունների թիվը գերազանցել է 46,000-ը։

 

Բացի այդ, ժողովրդավարական նահանջի և հակաարևմտյան հռետորաբանության պատճառով Եվրամիությունը և Գերմանիան սառեցրել են հարյուր միլիոնավոր եվրոյի բյուջետային և ենթակառուցվածքային օգնություն։

 

EPRC-ի տվյալներով՝ եթե Վրաստանը չկարողանա արագ վերականգնել Արևմուտքի հետ իր ռազմավարական գործընկերությունը և ապահովել թափանցիկ, անվտանգ տարանցիկ միջավայր, երկիրը, ի վերջո, կկորցնի իր պատմական գործառույթը և կհայտնվի տարածաշրջանային տնտեսական մեկուսացման մեջ։

 

bm.ge