Գազատարի նախագիծը Թուրքմենստանից Իրանի, Հայաստանի և Վրաստանի տարածքով

2025-03-29

Դիտարկվում է թուրքմենական գազի տարանցման հնարավորությունը Հայաստանի տարածքով դեպի Վրաստան։ Այս մասին ասել է ՀՀ վարչապետի խորհրդական Արտաշես Թումանյանը։

Նրա խոսքով՝ Թբիլիսին արդեն դրական է արձագանքել այս առաջարկին։ Թումանյանի խոսքով, եթե նախագիծը հաջողությամբ իրականացվի, թուրքմենական գազը հասանելի կդառնա սեւծովյան ավազանի երկրներին։

Ինքը՝ Երեւանը, նույնպես ցանկանում է թուրքմենական գազ գնել։ Այդ նպատակով արդեն բանակցություններ են ընթանում Աշխաբադի հետ, որոնց միջոցով Հայաստանը նախատեսում է դիվերսիֆիկացնել բնական գազի իր մատակարարումները՝ նվազեցնելու Ռուսաստանից կախվածությունը։

Մասնավորապես, նախատեսվում է պայմանագիր կնքել «Թուրքմենգազ» պետական ​​կոնցեռնի հետ SWOP սխեմայով Հայաստան գազի մատակարարման մասին, որը պետք է տեղի ունենա Իրանի տարածքով։ Սրա վերաբերյալ Երեւանն արդեն ստացել է Իրանի համաձայնությունը։

Թումանյանը պարզաբանում է, որ Երևանը նախատեսում է Աշխաբադից գնել 600 միլիոնից մինչև 1 միլիարդ խորանարդ մետր գազ, թեև գնի հարցում կողմերը դեռևս կոնսենսուսի չեն եկել։

Ներկայումս Հայաստանի ներքին սպառման համար բնական գազի միակ մատակարարը ռուսական «Գազպրոմն» է։ Գազը հանրապետություն է մտնում տարանցիկ ճանապարհով՝ Վրաստանի տարածքով և սահմանին արժե 165 դոլար հազար խորանարդ մետրի համար։ Համաձայնագիրն ուժի մեջ է մինչև 2030 թվականը: Գազի փոխադրման ցանցի օպերատորը «Գազպրոմ-Արմենիա» ընկերության դուստր ձեռնարկությունն է, որն ապահովում է աշխատանքների ամբողջական ցիկլը, ներառյալ գազի պահեստավորումը և բաշխումը:

Հայաստանը նաև համագործակցում է Իրանի հետ և նրանից վառելիք է գնում ՋԷԿ-երի շահագործման համար՝ «Գազ էլեկտրաէներգիայի դիմաց» ծրագրով։ Այս ծրագիրը գործում է նաև մինչև 2030 թվականը: Տարեկան Հայաստան է մուտք գործում ավելի քան 2,6 միլիարդ խորանարդ մետր գազ, ընդ որում Ռուսաստանին բաժին է ընկնում ներմուծման մինչև 85 տոկոսը:

Հատկանշական է, որ Ադրբեջանը թուրքմենական գազը գնում է նաև Իրանի միջոցով և SWOP սխեմայով, որը տարեկան կազմում է 1,5–2 մլրդ խմ։

Ի գիտություն՝ Թուրքմենստանի նախկին նախագահ և Խալք Մասլահաթի (Ժողովրդական խորհրդի) ներկայիս նախագահ Գուրբանգուլի Բերդիմուհամեդովը կարծում է, որ թուրքմենական բնական գազը պետք է եվրոպական երկրներ արտահանվի Անդրկասպյան ճանապարհով՝ Վրաստանով։ Դիտարկվում է նաև իրանական երթուղին, եթե Թեհրանի հետ համաձայնություն ձեռք բերվի իրանական ենթակառուցվածքներով տարանցման վերաբերյալ։ Նա ասել է, որ Գալկինիշ հանքավայրը խոշորագույն հանքավայրերից մեկն է աշխարհում և էական դեր կխաղա թուրքմենական բնական գազի միջազգային պահանջարկի ավելացման գործում։

2023 թվականի հուլիսի վերջին Թուրքմենստանի արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարություն տարածեց՝ Ադրբեջանից պահանջելով Կասպից ծովի հատակի սահմանազատում։ Գործակալությունը հայտարարել է, որ Թուրքմենստանը պատրաստ է սկսել Կասպից ծովի հատակին անդրկասպյան գազատարի շինարարությունը՝ Եվրամիությանը գազ մատակարարելու համար, և որ դրա համար խոչընդոտներ չի տեսնում։ Նախագծի համաձայն՝ եվրոպական շուկան առնվազն 30 տարի պետք է տարեկան 30 միլիարդ խորանարդ մետր թուրքմենական գազ մատակարարվի։ Առայժմ թուրքմենական գազը Արևմուտք մատակարարելու միակ ճանապարհը Ղազախստանով և Ռուսաստանով տարանցիկ խողովակաշարերն են։

Ինֆո՝ 1lurer.am; bpn.ge