Դարպասաբանություն ● Ներդրումներ TRACECA-ի զարգացման մեջ

2026-09-10

Եվրասիական զարգացման բանկի  (ԵԶԲ ) տվյալներով՝ TRACECA տրանսպորտային միջանցքի առանձին հատվածների, այդ թվում՝ Տրանսկասպյան միջազգային տրանսպորտային երթուղու զարգացման հետ կապված նախագծերի ընդհանուր արժեքը կազմում է 42.8 միլիարդ դոլար։

 

ԵԶԲ-ի կողմից հրապարակված տվյալները ցույց են տալիս, որ Եվրասիական տրանսպորտային ենթակառուցվածքների զարգացման գործում իրականացվում է լայնածավալ ներդրումային ծրագիր։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Կենտրոնական Ասիային և Չինաստանը Եվրոպայի հետ կապող տրանսպորտային ուղիներին։

 

402 տրանսպորտային նախագիծ՝ 345 միլիարդ դոլար արժողությամբ

 

ԵԶԲ տրանսպորտային նախագծերի տվյալների բազան պարունակում է 402 նախագիծ՝ մոտավորապես 345 միլիարդ դոլար ընդհանուր ներդրումային արժեքով։

 

Այս նախագծերից 114-ը ընթացքի մեջ են կամ գտնվում են Կենտրոնական Ասիայում նախապատրաստման տարբեր փուլերում։ Դրանց ընդհանուր արժեքը գերազանցում է 71.75 միլիարդ դոլարը։

 

Ներդրումային ծրագրի զգալի մասը կապված է միջազգային տրանսպորտային միջանցքների, այդ թվում՝ TRACECA-ի և Տրանսկասպյան միջազգային տրանսպորտային երթուղու (TITR) զարգացման հետ, որը լայնորեն հայտնի է որպես Միջին միջանցք (Middle Corridor)։

 

Ու՞ր են ուղղվում հիմնական ներդրումները։

 

Կենտրոնական Ասիայում տրանսպորտային ենթակառուցվածքների զարգացման նախագծերի ամենամեծ մասնաբաժինը՝ մոտ 56%, բաժին է ընկնում ճանապարհներին։

 

Ներդրումային պորտֆելի մոտ 29.8%-ը նախատեսված է երկաթուղային ենթակառուցվածքների զարգացման համար։

 

Այս ուղղությունները հատկապես կարևոր են միջազգային տրանսպորտի աճի համար, քանի որ Չինաստանի և Եվրոպայի միջև այլընտրանքային ցամաքային ճանապարհների թողունակությունը գնալով ավելի արդիական է դառնում։

 

2025 թվականին ավարտվել են ավելի քան 6 միլիարդ դոլարի նախագծեր

 

2025 թվականին Կենտրոնական Ասիայում ավարտվել են մի քանի խոշոր տրանսպորտային նախագծեր։ Դրանց ընդհանուր արժեքը գերազանցել է 6 միլիարդ դոլարը։

Թուրքմենստանում շահագործման է հանձնվել Աշխաբադ-Մարի-Թուրքմենաբադ մայրուղին, ինչպես նաև «Հյուսիս-Հարավ» միջազգային տրանսպորտային միջանցքի՝ Թուրքմենբաշիից մինչև Ղարաբագոզա մինչև Ղազախստանի սահմանը ձգվող հատվածը։

 

Ղազախստանում ավարտվել է Դոստիկ-Մոինթի երկաթուղային գծի արդիականացումը։

 

Ղրղզստանում կառուցվել է Կոկ-Արտ լեռնանցքի թունելը, որը «Հյուսիս-Հարավ» այլընտրանքային մայրուղու նախագծի մաս է կազմում։

 

Տաջիկստանում շահագործման են հանձնվել Օբիգարմ-Նուրաբադ ճանապարհի առանձին հատվածներ, իսկ Ուզբեկստանում ավարտվել է Բուխարա-Ուրգենչ-Խիվ երկաթուղային գծի էլեկտրաֆիկացումը, որը ստեղծել է անհրաժեշտ պայմաններ արագընթաց ուղևորատար երկաթուղային երթևեկության զարգացման համար։

 

Ի՞նչ է Միջին միջանցքը։

 

Միջին միջանցքը կապում է Չինաստանը և Եվրոպան Կենտրոնական Ասիայի և Հարավային Կովկասի միջոցով։

 

Երթուղին ներառում է. Չինաստան → Ղազախստան → Կասպից ծով → Ադրբեջան → Վրաստան → Թուրքիա → Եվրոպա։

 

Վրաստանը հատուկ նշանակություն ունի այս տրանսպորտային շղթայում, քանի որ երկիրը կապում է Կասպից ծովի և Թուրքիայի ուղղությունները։

 

Միջին միջանցքի զարգացումը ներառում է ոչ միայն նոր ճանապարհների և երկաթուղիների կառուցում, այլև առկա ենթակառուցվածքների արդիականացում, նավահանգիստների ընդլայնում, լոգիստիկ կենտրոնների զարգացում և սահմանային ընթացակարգերի բարելավում։

 

Որքա՞ն ժամանակ է պահանջվում բեռների փոխադրման  համար։

 

Մեջին միջանցքով Չինաստանից Եվրոպա բեռների տեղափոխման համար պահանջվում է մոտավորապես 12-15 օր։

 

Ե՛վ փոխադրման ժամանակը, և՛ Կասպից ծովի անցման, երկաթուղիների և նավահանգիստների թողունակությունը կարևոր են երթուղու մրցունակության համար։

 

Ինչո՞ւ է սա կարևոր Վրաստանի համար։

 

Վրաստանի դիրքը Միջին միջանցքում երկրին տալիս է կարևոր տարանցիկ գործառույթ։

 

Կասպից ծովի արևելյան ափից եկող բեռները տեղափոխվում են Վրաստան՝ Ադրբեջանի միջոցով, ապա ուղղվում դեպի Թուրքիա և Եվրոպա։

 

Հատկապես կարևոր է Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթուղին, որը Հարավային Կովկասը կապում է թուրքական երկաթուղային ցանցի հետ։

 

Միջին միջանցքի բեռնաշրջանառության աճը կարող է աճել Վրաստանի համար.

 

● Տարանցիկ եկամուտներ։

 

● Նավահանգստային և երկաթուղային երթևեկություն։

 

● Լոգիստիկ ծառայությունների պահանջարկ։

 

● Պահեստների և տրանսպորտային հանգույցների զարգացում։

 

● Վրաստանի կարևորությունը որպես տարածաշրջանային տարանցիկ կենտրոն։

 

Այնուամենայնիվ, 42.8 միլիարդ դոլարը արդեն ծախսված գումարը չէ։

 

Կարևոր է ճիշտ մեկնաբանել ԵԱԶԲ-ի կողմից ներկայացված 42.8 միլիարդ դոլարի թիվը։

 

Այս գումարը չի նշանակում, որ 42.8 միլիարդ դոլար արդեն հատկացվել կամ ծախսվել է։

 

Սա տրանսպորտային նախագծերի ընդհանուր ներդրումային արժեքն է, որը ներառում է ընթացիկ և պլանավորված նախագծերը։

 

Հետևաբար, այս ցուցանիշը պետք է ավելի ճշգրիտ ընկալվի որպես տարածաշրջանային տրանսպորտային ենթակառուցվածքների զարգացման ներդրումային ներուժ, այլ ոչ թե արդեն կատարված ներդրումներ։

 

Տարածաշրջանային տրանսպորտային քարտեզը փոխվում է։

 

Չինաստանի և Եվրոպայի միջև առևտրի աճի հետ մեկտեղ աճում է նաև Կենտրոնական Ասիայի և Հարավային Կովկասի տրանսպորտային միջանցքների կարևորությունը։

 

Եթե պլանավորված նախագծերի զգալի մասը իրականացվի, միջին միջանցքի հզորությունը կաճի, և Վրաստանը կարող է դառնալ Ասիայի և Եվրոպայի միջև ավելի կարևոր տարանցիկ կապող օղակ։

 

Աղբյուր՝ Եվրասիական զարգացման բանկ (ԵԶԲ); Caspian Geopolitics։