Ո՞ր ընկերությունը կլինի Բաքու-Թբիլիսի-Կարսի օպերատորը

2026-07-03

«Մարաբդա-Կարծախի երկաթուղի» ՍՊԸ-ն, որը կառուցել է Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթուղու (ԲԹԿ) վրացական հատվածը, հրապարակել է իր 2025 թվականի ֆինանսական հաշվետվությունները: Հայտարարության համաձայն, երկաթուղու պաշտոնական շահագործման մեկնարկից հետո այն կշահագործվի  «BTKI Raiwlays»-ի կողմից, որը 50%-50% բաժնեմասով համահիմնադրվել է «Մարաբդա-Կարծախի երկաթուղի» դուստր ընկերության՝ «ՄԿԱ Վրաստան»-ի և «Ադրբեջանի երկաթուղիներ» դուստր ընկերության՝ ADY Servis-ի կողմից: Հենց այս ընկերությունն է, որը պետք է սպասարկի երկաթուղու կառուցման համար Ադրբեջանի կողմից հատկացված 775 միլիոն դոլարի պարտքը:

 

ԲԹԿ երկաթուղին պաշտոնապես բացվել է 2026 թվականի հունիսի 2-ին: Երկաթուղու երկարությունը 827 կիլոմետր է, որից 183 կիլոմետրն անցնում է Վրաստանի տարածքով: Երկաթուղու վրացական հատվածը կառուցվել է «Ադրբեջանի բարձր տեխնոլոգիաների, կապի և տրանսպորտի նախարարության» կողմից հատկացված 775 միլիոն դոլարի վարկով: Նախագիծն իրականացնելու համար Վրաստանի կառավարությունը 2007 թվականին հիմնադրեց «Մարաբդա-Կարծախի երկաթուղի» ՍՊԸ-ն։ Սկզբնապես նախագիծը նախատեսվում էր իրականացնել շատ ավելի կարճ ժամանակահատվածում, և դրա վրացական հատվածի բյուջեն կազմում էր 200 միլիոն դոլար՝ 1% տոկոսադրույքով, ապա դրան ավելացվեց 575 միլիոն դոլարի վարկային գիծ՝ 5% տոկոսադրույքով։ Նշված վարկի ստացողը «Մարաբդա-Կարծախի երկաթուղի» ՍՊԸ-ն էր, սակայն վրացական հատվածի շինարարական աշխատանքները վարկային պայմանագրի համաձայն իրականացրել է «Ադրբեջանի երկաթուղիների վրացական մասնաճյուղը», որը «Ադրբեջանի երկաթուղիների» կողմից Վրաստանում հիմնադրված դուստր ձեռնարկություն է, իսկ շինարարական կապալառուն՝ «Ադրբեջանի երկաթուղիների վրացական մասնաճյուղը» ՍՊԸ «Դեմիրոլսերվիս» ՍՊԸ-ն։

 

Վարկային պայմանագրի համաձայն՝ երկաթուղու պարտավորությունները պետք է վճարի BTKI համատեղ ձեռնարկությունը, որը համատեղ ստեղծվել է նախագծին մասնակցող երկրների կողմից։ Ընկերությունը հիմնադրվել է 2024 թվականի օգոստոսի 13-ին։ «2024 թվականի օգոստոսի 13-ին ընկերությունը, իր 100% դուստր ձեռնարկություն՝ «ՄԿԱ Վրաստան» ՍՊԸ-ի միջոցով, հիմնադրել է «ԲԹԿԱ Երկաթուղի» ՍՊԸ-ն՝ «Ադրբեջանի Երկաթուղիներ» դուստր ձեռնարկություն «Ադի Սերվիս» ՍՊԸ-ի հետ միասին՝ 50%-50% բաժնեմասով։ Ընկերությունը ստեղծվել է երկաթուղային ենթակառուցվածքը շահագործելու և կառավարելու, ինչպես նաև «Մարաբդա-Կարծախի Երկաթուղի» ՍՊԸ-ի վարկային պարտավորությունները կատարելու համար», - ասվում է «Մարաբդա-Կարծախի Երկաթուղի» ՍՊԸ-ի 2025 թվականի տարեկան հաշվետվության մեջ։

 

BTKI երկաթուղին փորձնական ռեժիմով բացվել է 2017 թվականի հոկտեմբերի 30-ին՝ Վրաստանի այն ժամանակվա վարչապետ Գիորգի Կվիրիկաշվիլիի, ինչպես նաև Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի կողմից։ Այդ ժամանակ հայտարարվել էր, որ երկաթուղին պաշտոնական շահագործման կհանձնվի 2018 թվականից, և դրա տարեկան թողունակությունը առաջին փուլում կկազմի 6,5 միլիոն տոննա, իսկ հաջորդ փուլում՝ կհասնի 15 միլիոն տոննայի։ Բացի այդ, 2017 թվականի շնորհանդեսում շեշտը դրվեց երկաթուղու ուղևորային կողմի վրա և նշվեց, որ երկաթուղին կարող է տարեկան տեղափոխել 1 միլիոն ուղևոր։ Սակայն վերոնշյալ «բացման» վերաբերյալ բացատրություն տրվեց հետին թվով և նշվեց, որ սա լիարժեք բացում չէր, այլ «փորձնական բացում»։ Բացի այդ, թողունակության վերաբերյալ տրված խոստումը փոփոխվեց ապագայում, և տարեկան 6.5 միլիոն տոննա թողունակությունը (ապագայում մինչև 15 միլիոն տոննա ավելացնելու ներուժով) փոխարինվեց 5 միլիոն տոննա խոստումով։

 

Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան երկաթուղու կողմից տարեկան տեղափոխվող բեռների ծավալը բաշխվում է հետևյալ կերպ.

 

2025թ.՝ 280,000 տոննա — երկաթուղային բեռ՝ 5.6% (5 միլիոն տոննայից)

 

2024թ.՝ 53,000 տոննա — երկաթուղային բեռ՝ 1.1% (5 միլիոն տոննայից)

 

2023թ.՝ 92,000 տոննա — երկաթուղային բեռ՝ 1.8% (5 միլիոն տոննայից)

 

2022թ.՝ 430,000 տոննա — երկաթուղային բեռ 8.6% (5 միլիոն տոննայից)

 

2021թ.՝ 483,000 տոննա — երկաթուղային բեռ 9.7% (5 միլիոն տոննայից)

 

2020թ.՝ 247,000 տոննա — երկաթուղային բեռ 4.9% (5 միլիոն տոննայից)

 

2019թ.՝ 116,000 տոննա — երկաթուղային բեռ 2.3% (5 միլիոն տոննայից):

 

Վրացական երկաթուղիների ֆինանսական հաշվետվության համաձայն՝ Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթուղու եկամուտը առավելագույնն էր 2021 թվականին և կազմեց 9.5 միլիոն լարի, 2022 թվականին՝ մինչև 8 միլիոն լարի, 2023 թվականին՝ մինչև 1.7 միլիոն լարի, 2024 թվականին՝ նվազել մինչև 1 միլիոն լարի, իսկ 2025 թվականին՝ 5.3 միլիոն լարի:

 

Համապատասխանաբար, մինչ օրս այս երկաթուղային գիծը ոչ մի անգամ  չի ունեցել տարում 10 միլիոն լարիից ավելի եկամուտ: Հայտնի չէ, թե  ինչքան մաս կկազմի  երկաթուղու 2026 թվականին փոխադրվող 5 միլիոն տոննա կանխատեսվող ծավալը։