Անակլիայի նավահանգիստը, թե՞ Թբիլիսիի ֆոնդային բորսան

2026-05-08

«Առևտրային բիզնեսը պետք է ունենա առևտրային հիմք։ Ոչ ոք այլևս չի հիշում տնտեսագիտությունը, մենք գրեթե հետևեցինք այս քաղաքականությանը»։ - Դավիթ Սարաջիշվիլի, վրացի արդյունաբերող և բարերար։

 

Տարբեր իրականությունները կապելը պահանջում է քաջություն։ Իսկ համարձակ քայլերով շարժվելը պահանջում է տնտեսագիտության գիտելիքներ։

Ժամանակակից նավահանգիստները չեն գործում լավ կազմակերպված բետոնե կառույցների և/կամ երկաթուղիների պատճառով։

Նավահանգիստը ծանրաբեռնվում է տնտեսությամբ։

Բայց ի՞նչ տեսակի տնտեսությամբ։

Նավահանգիստները, երկաթուղիները, խողովակաշարերը, թվային համակարգերը, ցածր կամ բարձր հարկերը երկրի բարգավաճման երաշխիք չեն։ Հյուսիսային Կորեան նույնպես ունի նավահանգիստներ և երկաթուղիներ, ինչպես նաև Իրանը։

Ու՞մ ռեսուրսներով պետք է կառուցվի Անակլիայի նավահանգիստը և ինչպե՞ս պետք է ավելացվեն դրա եկամուտները։

Նավահանգիստի կառուցման հիմնական ներդրողները պետք է լինեն Վրաստանի քաղաքացիները։ Նավահանգստի բաժնետոմսերը պետք է տեղադրվեն պետությունից անկախ ֆոնդում ֆոնդային բորսայում, որը քաղաքացիները կգնեն թափանցիկ, ազատ և մատչելի գնով (պայմանականորեն մեկ բաժնետոմսի անվանական արժեքը 100 լարի է)։

Նավահանգստի բաժնետոմսերի վաճառքից ստացված ներդրումային կապիտալը պետք է ֆինանսավորի նավահանգստի կառուցումը և դրա տեխնիկական հագեցվածությունը։

Ֆոնդային բորսայի հետ մեկտեղ պետք է ստեղծվի նաև ապրանքային բորսա։ Ապրանքային բորսայում պետք է կնքվեն եվրոպական և ասիական ընկերությունների (գնորդների և վաճառողների) միջև առևտրային գործարքներ։ Սրանք կլինեն ազատ առևտրային հարթակներ արտադրողների և առևտրականների միջև արդար գործարքների համար։ Առավել արդար գները ձևավորվում են հենց նման առևտրային հարթակներում՝ բորսաներում։ Օրինակ՝ Ամստերդամի ֆոնդային բորսան հիմնադրվել է 1602 թվականին։

Բորսաների կազմակերպչական ձևը պետք է լինի բաժնետիրական ընկերությունը։ Ակնհայտ է, որ պետությունը պետք է ունենա բորսաների գործունեության կարգավորման գործառույթ, և դա պետք է լինի Արժեթղթերի հանձնաժողովը, որը որոշումներ կկայացնի լիովին անկախ իր ընդունման մեջ։ Բիզնեսի իրավունքի բարձր չափանիշը ձեռք է բերվում հենց նման կարգադրության միջոցով։ Բորսաները գրանցում են առևտրային և ներդրումային գործարքները, և Արժեթղթերի հանձնաժողովը սահմանում է նորմեր, սահմանաչափեր և չափանիշներ նման գործարքների սպասարկման համար։ Պետությանը թույլատրվում է ունենալ նավահանգստի փոքր քանակությամբ բաժնետոմսեր որպես բլոկային փաթեթ (սա նշանակում է որոշումների վետոյի իրավունք)։

Բորսայում կնքված համաձայնագրերը կատարելու համար առևտրային բանկերը այնուհետև կապահովեն կանխիկ հաշվարկներ։

Հավասար պայմաններում անկախ բանկերի և անկախ բորսաների գործունեությունը կձևավորի շուկայական տնտեսություն, որը Վրաստանը անկախությունից ի վեր անգամ մեկ օր չի ունեցել։

Ֆոնդային բորսան պետք է առևտուր անի ոչ միայն նավահանգիստների արժեթղթերով, այլև տարբեր ոլորտային ձեռնարկությունների՝ երկաթուղային, ավիացիոն, ֆինանսական, արդյունաբերական, լոգիստիկ և այլնի արժեթղթերով՝ բաժնետոմսերով և պարտատոմսերով՝ արտոնյալ պայմաններով Վրաստանի քաղաքացիների համար, և միայն այդ դեպքում՝ օտարերկրյա ընկերությունների համար։ Քաղաքացիներն ու ընկերությունները ժամանակի ընթացքում պարգևատրվում են արժեթղթերում ներդրումներից ստացված եկամուտներով՝ բաժնետոմսերի դիվիդենտներով և պարտատոմսերի տարեկան տոկոսադրույքներով։

ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Բալթյան երկրների բարգավաճումը որոշվեց հենց շուկայական տնտեսության ներդրմամբ։ Այսօր Բալթյան երկրները հաջողությամբ հարստություն են ստեղծում Եվրամիության ազատ առևտրի գոտում։ Եվ շատ հաջողակ ընկերությունների արժեթղթերը գնանշվում են Տալլինի ֆոնդային բորսայում։

Անկախություն ձեռք բերելուց հետո Վրաստանում իրականացվեց վաուչերավորում, բայց բնակչության համար տնտեսական արդյունքը զրոյական էր։ Քանի որ երկրում գործող ֆոնդային բորսա չկար, որտեղ քաղաքացիները պետությունից ստացված վաուչերները կփոխանակեին որոշակի գործարանի/գործարանի բաժնետոմսերի հետ և կդառնային տնտեսական ուժի համամասնակիցներ։ Առանց ազատ կապիտալի շուկայի, նույնիսկ սեփականաշնորհման գործընթացը չի կարող շոշափելիորեն բարձրացնել երկրի բարեկեցության ինդեքսը միջազգային վարկանիշներում։

Ազատ քաղաքացիական հասարակություն և սոցիալական պետություն ձևավորվում են այնտեղ, որտեղ կա շուկայական տնտեսություն։ Սա հաստատվում է Միացյալ Թագավորության վարչապետ Մարգարետ Թետչերի խոսքերով. «Առանց տնտեսական ազատության՝  ցանկացած  ազատությունը անհասանելի է »։

 

Հեղինակ՝ Զուրաբ Մաղրաձե