silk-road
Տրանսկասպյան միջազգային տրանսպորտային երթուղու ինստիտուցիոնալ մեխանիզմները
2026-04-07
Լևան
Լոմսաձե,
«GEORAIL-consulting» ՍՊԸ-ի հիմնադիր և տնօրեն, երկաթուղային ճարտարագիտության ակադեմիական դոկտոր:
Միջին միջանցքը որպես մրցակցային ուղղություն
ձևավորելու գործընթացում Տրանսկասպյան միջազգային տրանսպորտային երթուղու (TITR ) համակարգող կոմիտեն կարևոր ինստիտուցիոնալ մեխանիզմ է։ Դրա գործունեության
կոնկրետ արդյունքները արտացոլվում են Միջին միջանցքով փոխադրումների աճող տեմպերում։
Միջին միջանցքով բեռնափոխադրումների հոսքերի
ավելացման նպատակով 2014 թվականին ստեղծվեց Տրանսկասպյան միջազգային տրանսպորտային
երթուղու (Trans-Caspian
International Transport Route)
զարգացման համակարգող կոմիտեն։
Ի սկզբանե TITR
համակարգող կոմիտեն հագեցած էր Միջին միջանցքի զարգացման ինստիտուցիոնալ մեխանիզմներով,
ավելի ուշ նորաստեղծ կազմակերպությունը սկսեց գործել տարբեր ուղղություններով, այդ
թվում՝ լրացուցիչ բեռների ներգրավում, համաձայնեցված տրանսպորտային և սակագնային քաղաքականության
ձևավորում, այլընտրանքային միջանցքների նկատմամբ մրցունակության բարձրացման միջոցառումների
մշակում, միջանցքին մասնակցող երկրների սահմաններում և երկաթուղիների միացման կետերում
վարչական խոչընդոտների մեղմացման միջոցառումների մշակում։
Ներկայումս TITR համակարգող կոմիտեն ներառում
է տարբեր երկրներից 8 մշտական և
19 ասոցացված անդամներ՝ ինչպես առևտրային, այնպես էլ ոչ առևտրային։
TITR-ի գործունեության ընթացքում, որը սկսվել
է 2017 թվականին, տրանսպորտային ցուցանիշները կայուն աճ են գրանցել, բեռնափոխադրումների
աճը տարեկան աճել է 2021 թվականից ի վեր և հասել է իր առավելագույնին՝ 2025 թվականին՝
1.9 միլիոն տոննա։
2024 և 2025 թվականների տրանսպորտային ցուցանիշները
համեմատելիս էական առաջընթաց չի նկատվում, ինչը վկայում է Միջին միջանցքի երկայնքով
ինստիտուցիոնալ մեխանիզմների ակտիվացման անհրաժեշտության մասին։
Ինչ վերաբերում է կոնտեյներային բեռնափոխադրումներին,
որը միջանցքի համար ֆինանսապես ամենաշահավետ ուղղությունն է, ապա էական առաջընթաց է
նկատվում, մասնավորապես՝ 2025 թվականին այն հասել է առավելագույնի՝ 76,900 TEU-ի, ինչը
նախորդ տարվա համեմատ 36% աճ է։
2023
թվականին՝ Թբիլիսիի «Մետաքսի ճանապարհ» ֆորումի շրջանակներում, վրացական տարանցիկ միջանցքը
ամրապնդելու, մասնավորապես՝ Չինաստանի, Եվրոպայի և Թուրքիայի միջև փոխադրումները խթանելու
նպատակով, Վրաստանի, Ղազախստանի և Ադրբեջանի միջև ստորագրվեց համատեղ ձեռնարկություն՝
«Միջին միջանցքի բազմամոդալ», որը միջանցքի զարգացման նոր միտում առաջացրեց։
Համատեղ
ընկերության նպատակն էր խթանել կոնտեյներային փոխադրումների աճը Միջին միջանցքում։
Մասնավորապես, գործընկեր երկրների երկաթուղիների ակտիվ ներգրավմամբ, Միջին միջանցքում
պետք է ավելանար բլոկային փոխադրողների թիվը, իսկ բեռների սեփականատերերի սպասարկումը
պետք է մատուցվեր «մեկ կանգառի» սկզբունքով։
2024
թվականին՝ Անդրկասպյան միջազգային տրանսպորտային երթուղու TITR ասոցիացիան սահմանեց
կոնտեյներային փոխադրումների սակագները Միջին միջանցքի երկու ղազախական հատվածներում։
Դոստիկ
(Ղազախստան-Չինաստանի սահման) - Ակտաու երթուղում 20 ֆուտանոց կոնտեյների սակագինը
սահմանվել է 0.31 ԱՄՆ դոլար մեկ կոնտեյներ-կիլոմետրի համար, իսկ Ակտաու-Դոստիկ երթուղում՝
0.16 ԱՄՆ դոլար մեկ կոնտեյներ-կիլոմետրի համար։
Միասնական
«անցնող» սակագնի սահմանումը որոշակի երթուղու վրա, անկասկած, առաջընթաց քայլ է Միջին
միջանցքի համար։
Բաքու-Թբիլիսի-Կարս
(ԲԹԿ) երկաթուղային գծի արդիականացման ժամանակահատվածում՝ սկսած 2023 թվականից, Թուրքիայից/դեպի
կոնտեյներային փոխադրումների ծառայությունները շարունակելու նպատակով, TITR ասոցիացիան
հաստատել է Սև ծովում սնուցող նավերի նոր սակագներ 2024 թվականին՝ Փոթիի և Բաթումիի
նավահանգիստներից՝ Սամսունի նավահանգստի միջոցով՝ մինչև Կարասու (Թուրքիա) նավահանգիստ։
2025
- Չինաստանի երկաթուղիները միացել են Middle Corridor
Multimodal համատեղ ձեռնարկությանը՝
իր դուստր ձեռնարկության՝ CRCT-ի (China Railway
Container Transport Company) միջոցով։
Համատեղ
ձեռնարկությանը չինական օպերատորի ավելացումը ավտոմատ կերպով նպաստեց Միջին միջանցքի
երթուղու ընդլայնմանը և չինական բեռնափոխադրումների ներգրավմանը: Այս ամենը դրական
ազդեցություն ունեցավ Չինաստանից Միջին միջանցքով բլոկային գնացքների ձևավորման վրա:
2025 թվականին Միջին միջանցքով տեղափոխվել է ռեկորդային 392 բլոկային գնացք։
2026
թվականին, լրացուցիչ բեռնափոխադրումներ ներգրավելու և Տրանսկասպյան միջազգային տրանսպորտային
TITR երթուղում մրցունակությունը բարձրացնելու համար, երթուղու մասնակիցները համաձայնության
եկան արևելյան ուղղությամբ փոխադրումների սակագնային պայմանների շուրջ։
Մասնակից
ընկերությունները ստացան 50% զեղչ Բաթումիի և Փոթիի նավահանգիստներից դեպի Ղազախստան
և Չինաստան կոնտեյներային փոխադրումների համար։
Մասնակից
ընկերությունները համաձայնության եկան Թուրքիայից դեպի Ղազախստան, Չինաստան և Կենտրոնական
Ասիայի երկրներ Ղազախստանի միջոցով 33% զեղչի շուրջ։
Հարկ
է նշել, որ Վրաստանից և Թուրքիայից դեպի Արևելք կոնտեյներային փոխադրումների համար
սահմանված սակագնային զեղչերը կարևոր են «հակադարձ» բեռների ավելացման առումով, քանի
որ Միջին միջանցքի «խոչընդոտներից» մեկը Եվրոպայից դեպի Կենտրոնական Ասիա կոնտեյներային
բեռների պակասն ու անհավասարակշռությունն է։
Տեսնել
ավելին՝ transcor.ge