სომხეთის მოსამზადებელი სამუშაოები სარკინიგზო მონაკვეთების აღსადგენად

2026-07-05

სომხეთმა დაიწყო მოსამზადებელი სამუშაოები გიუმრი-ახურიკისა და ერასხის სარკინიგზო მონაკვეთების აღსადგენად, განაცხადა პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა.

„ამ სამუშაოებს ჩვენ თავად შევასრულებთ. რაც შეეხება დარჩენილ მონაკვეთებს, ჩვენ გავაგრძელებთ სამუშაო შეხვედრებს, მათ შორის ჩვენს რუს პარტნიორებთან“, — თქვა მან.

ეს სარკინიგზო მონაკვეთები თურქეთთან და აზერბაიჯანთან სომხეთის საზღვრებისკენ მიემართება. ერევანმა მანამდე რუსეთს შესთავაზა მათი აღდგენა. ხაზების აღდგენა და გაფართოება სრულად გახსნის სომხეთის სარკინიგზო კავშირებს.

რუსეთს არ მიუცია ნიშანი იმისა, რომ მზად არის პროექტის განსახორციელებლად. ამავდროულად, მოსკოვის ოფიციალურმა პირებმა განაცხადეს, რომ ისინი არ აპირებენ სარკინიგზო კონცესიაზე უარის თქმას.

სომხეთის მიერ დაანონსებული პროექტი გეოპოლიტიკურად და ეკონომიკურად უმნიშვნელოვანესია, რადგან საუბარია 1993 წლიდან (ყარაბაღის პირველი ომის შემდეგ) ჩაკეტილი საზღვრებისა და სარკინიგზო კავშირების აღდგენაზე. 

ამ სარკინიგზო უბნების გეოგრაფიული მდებარეობა და მათი სტრატეგიული როლი ასე გამოიყურება:

1. გიუმრი — ახურიკის მონაკვეთი (თურქეთის მიმართულება)

მდებარეობა: მდებარეობს ჩრდილო-დასავლეთ სომხეთში, შირაკის პროვინციაში. სადგური „ახურიკი“ არის ბოლო გაჩერება თურქეთის საზღვრამდე, რომელიც უერთდება თურქეთის მხარეს მდებარე სადგურ „აქიაკას“ (Akyaka), იქიდან კი ქალაქ ყარსს.

მნიშვნელობა: საბჭოთა კავშირის დროს ეს იყო ერთადერთი პირდაპირი სარკინიგზო ხაზი თურქეთსა და სსრკ-ს შორის. ამ გზის აღდგენით სომხეთი პირდაპირ უკავშირდება თურქეთის სარკინიგზო ქსელს, რაც მას ალტერნატიულ გზას აძლევს ხმელთაშუა ზღვასა და ევროპულ ბაზრებზე გასასვლელად.

2. ერასხის მონაკვეთი (აზერბაიჯანის/ნახიჩევანის მიმართულება)

მდებარეობა: მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთ სომხეთში, არარატის პროვინციაში. სადგური „ერასხი“ მდებარეობს უშუალოდ აზერბაიჯანის ექსკლავის — ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის საზღვართან.

მნიშვნელობა: საბჭოთა პერიოდში ეს ხაზი (ერასხი-ნახიჩევანი-მეღრი-ჰორადიზი) წარმოადგენდა მთავარ არტერიას, რომელიც სომხეთის გავლით ნახიჩევანს აზერბაიჯანის ძირითად ტერიტორიასთან აკავშირებდა. გარდა ამისა, ეს იყო ერთადერთი პირდაპირი სარკინიგზო ხაზი საბჭოთა კავშირიდან ირანის მიმართულებით. მისი აღდგენით სომხეთი მიიღებს სარკინიგზო გასასვლელს ირანში და აზერბაიჯანის გავლით რუსეთში, ხოლო აზერბაიჯანი დაუკავშირდება ნახიჩევანს.

რატომ არის ეს მომენტი ახლა კრიტიკული?

1. დამოუკიდებელი ნაბიჯი რუსეთის გარეშე: 2008 წლის ხელშეკრულებით, სომხეთის მთელ სარკინიგზო ქსელს მართავს რუსეთის რკინიგზის შვილობილი კომპანია („სამხრეთ კავკასიის რკინიგზა“). ფაშინიანის განცხადება, რომ სომხეთი საკუთარი სახსრებით და დამოუკიდებლად აკეთებს ამ მონაკვეთებს, მიანიშნებს იმაზე, რომ ერევანი ცდილობს გვერდი აუაროს მოსკოვის პასიურობას (ან ბლოკირებას) ამ პროექტში.

2. „მშვიდობის გზაჯვარედინი“: ეს პროექტი არის სომხეთის მთავრობის სტრატეგიული გეგმის ნაწილი, რომლის მიზანია ქვეყანა ლოგისტიკურ ჩიხიდან აქციოს სატრანზიტო ჰაბად.

3. ალტერნატივა საქართველოსთვის: დღესდღეობით სომხეთის ერთადერთი მოქმედი სარკინიგზო კავშირი გარე სამყაროსთან საქართველოზე (თბილისზე) გადის. თურქეთთან და აზერბაიჯანთან გზების გახსნა რეგიონულ სატრანზიტო ბალანსს მნიშვნელოვნად შეცვლის.

დათო გოჩავა, პროფესიონალ რკინიგზელთა კლუბი