კარიბჭეთმცოდნეობა ● ინვესტიციები TRACECA-ს განვითარებაში

2026-09-10

ევრაზიის განვითარების ბანკის (EDB) მონაცემებით, TRACECA-ს სატრანსპორტო დერეფნის ცალკეული მონაკვეთების, მათ შორის ტრანსკასპიური საერთაშორისო სატრანსპორტო მარშრუტის, განვითარებასთან დაკავშირებული პროექტების საერთო ღირებულება $42.8 მილიარდს შეადგენს.

EDB-ის მიერ გამოქვეყნებული მონაცემები აჩვენებს, რომ ევრაზიის სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის განვითარებაში მასშტაბური საინვესტიციო პროგრამა მიმდინარეობს. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ცენტრალურ აზიასა და იმ სატრანსპორტო მარშრუტებს, რომლებიც ჩინეთს ევროპასთან აკავშირებს.

402 სატრანსპორტო პროექტი $345 მილიარდის ღირებულებით

EDB-ის სატრანსპორტო პროექტების მონაცემთა ბაზაში 402 პროექტია თავმოყრილი, რომელთა საერთო საინვესტიციო ღირებულება დაახლოებით $345 მილიარდია.

ცენტრალურ აზიაში ამ პროექტებიდან 114 პროექტი ხორციელდება ან მომზადების სხვადასხვა ეტაპზე იმყოფება. მათი საერთო ღირებულება $71.75 მილიარდს აღემატება.

საინვესტიციო პროგრამის მნიშვნელოვანი ნაწილი საერთაშორისო სატრანსპორტო დერეფნების განვითარებას უკავშირდება, მათ შორის TRACECA-სა და ტრანსკასპიურ საერთაშორისო სატრანსპორტო მარშრუტს (TITR), რომელიც ფართოდ არის ცნობილი როგორც შუა დერეფანი (Middle Corridor).

სად მიდის ძირითადი ინვესტიციები?

ცენტრალური აზიის სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის განვითარების პროექტებში ყველაზე დიდი წილი საავტომობილო გზებზე მოდის — დაახლოებით 56%.

სარკინიგზო ინფრასტრუქტურის განვითარებაზე კი საინვესტიციო პორტფელის დაახლოებით 29.8% არის გათვალისწინებული.

ეს მიმართულებები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საერთაშორისო გადაზიდვების ზრდისთვის, რადგან ჩინეთსა და ევროპას შორის ალტერნატიული სახმელეთო მარშრუტების გამტარუნარიანობა სულ უფრო აქტუალური ხდება.

2025 წელს $6 მილიარდზე მეტი ღირებულების პროექტები დასრულდა

2025 წელს ცენტრალურ აზიაში რამდენიმე მსხვილი სატრანსპორტო პროექტი დასრულდა. მათი საერთო ღირებულება 6 მილიარდ დოლარს აღემატებოდა.

თურქმენეთში ექსპლუატაციაში შევიდა აშხაბადი–მარი–თურქმენაბადის ავტომაგისტრალი, ასევე საერთაშორისო სატრანსპორტო დერეფნის „ჩრდილოეთი–სამხრეთის“ მონაკვეთი თურქმენბაშიდან გარაბოგაზის გავლით ყაზახეთის საზღვრამდე.

ყაზახეთში დასრულდა დოსტიკი–მოინთის სარკინიგზო ხაზის მოდერნიზაცია.

ყირგიზეთში აშენდა კოკ-არტის უღელტეხილის გვირაბი, რომელიც „ჩრდილოეთი–სამხრეთის“ ალტერნატიული საავტომობილო გზის პროექტის ნაწილია.

ტაჯიკეთში ექსპლუატაციაში შევიდა ობიგარმ–ნურაბადის გზის ცალკეული მონაკვეთები, ხოლო უზბეკეთში დასრულდა ბუხარა–ურგენჩი–ხივის სარკინიგზო ხაზის ელექტრიფიკაცია, რამაც სწრაფი სამგზავრო სარკინიგზო მიმოსვლის განვითარებისთვის საჭირო პირობები შექმნა.

რა არის შუა დერეფანი?

შუა დერეფანი ჩინეთსა და ევროპას ცენტრალური აზიისა და სამხრეთ კავკასიის გავლით აკავშირებს.

მარშრუტი მოიცავს: ჩინეთი → ყაზახეთი → კასპიის ზღვა → აზერბაიჯანი → საქართველო → თურქეთი → ევროპა.

ამ სატრანსპორტო ჯაჭვში საქართველოს განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს, რადგან ქვეყანა კასპიის ზღვისა და თურქეთის მიმართულებებს ერთმანეთთან აკავშირებს.

შუა დერეფნის განვითარება გულისხმობს არა მხოლოდ ახალი გზებისა და რკინიგზების მშენებლობას, არამედ არსებული ინფრასტრუქტურის მოდერნიზაციას, პორტების გაფართოებას, ლოგისტიკური ცენტრების განვითარებასა და სასაზღვრო პროცედურების გაუმჯობესებას.

რამდენი დრო სჭირდება ტვირთს?

ჩინეთიდან ევროპისკენ ტვირთის გადაადგილებას შუა დერეფნის გავლით დაახლოებით 12–15 დღე სჭირდება.

მარშრუტის კონკურენტუნარიანობისთვის მნიშვნელოვანია როგორც ტრანსპორტირების დრო, ისე კასპიის ზღვის გადაკვეთის, რკინიგზისა და პორტების გამტარუნარიანობა.

საქართველოსთვის რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?

საქართველოს მდებარეობა შუა დერეფანში ქვეყანას მნიშვნელოვან სატრანზიტო ფუნქციას ანიჭებს.

კასპიის ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროდან შემოსული ტვირთები აზერბაიჯანის გავლით საქართველოში გადმოდის და შემდეგ თურქეთისა და ევროპის მიმართულებით მიემართება.

განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ბაქო-თბილისი-ყარსის სარკინიგზო ხაზს, რომელიც სამხრეთ კავკასიას თურქეთის სარკინიგზო ქსელთან აკავშირებს.

შუა დერეფნის ტვირთბრუნვის ზრდამ შესაძლოა საქართველოსთვის გაზარდოს:

● სატრანზიტო შემოსავლები;

● პორტებისა და რკინიგზის დატვირთვა;

● ლოგისტიკური მომსახურების მოთხოვნა;

● საწყობებისა და სატრანსპორტო ჰაბების განვითარება;

● საქართველოს, როგორც რეგიონული სატრანზიტო ცენტრის, მნიშვნელობა.

თუმცა $42.8 მილიარდი უკვე დახარჯული თანხა არ არის

მნიშვნელოვანია, სწორად განვმარტოთ EDB-ის მიერ წარმოდგენილი $42.8 მილიარდის მაჩვენებელი.

ეს თანხა არ ნიშნავს, რომ $42.8 მილიარდი უკვე გამოყოფილი ან დახარჯულია.

საუბარია სატრანსპორტო პროექტების მთლიან საინვესტიციო ღირებულებაზე, რომელიც მოიცავს მიმდინარე და დაგეგმილ პროექტებს.

ამიტომ ეს მაჩვენებელი უფრო სწორად უნდა აღიქმებოდეს როგორც რეგიონული სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის განვითარების საინვესტიციო პოტენციალი, ვიდრე უკვე განხორციელებული ინვესტიცია.

რეგიონული სატრანსპორტო რუკა იცვლება

ჩინეთსა და ევროპას შორის ვაჭრობის ზრდასთან ერთად ცენტრალური აზიისა და სამხრეთ კავკასიის სატრანსპორტო დერეფნების მნიშვნელობაც იზრდება.

თუ დაგეგმილი პროექტების მნიშვნელოვანი ნაწილი განხორციელდება, შუა დერეფნის გამტარუნარიანობა გაიზრდება და საქართველო შესაძლოა კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი სატრანზიტო რგოლი გახდეს აზიასა და ევროპას შორის.

წყარო: ევრაზიის განვითარების ბანკი (EDB); Caspian Geopolitics.