აბრეშუმის გზის დაიჯესტი | 20 სექ 2026

2026-09-20

შუა დერეფნის სამიტი ბულგარეთში

ევროკომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა განაცხადა, რომ ბულგარეთის პრემიერ-მინისტრთან ერთად რეგიონული დაკავშირებადობის სამიტს გამართავს, რომლის მთავარი თემა „შუა დერეფნის“ განვითარება იქნება. პროექტი სამხრეთ კავკასიასა და ცენტრალურ აზიას ევროპულ ბაზართან დააკავშირებს და „Global Gateway“-ის ფარგლებში 12 მილიარდ ევრომდე საჯარო და კერძო ინვესტიციის მოზიდვას ითვალისწინებს; მიზანია მარშრუტების დივერსიფიცირება, სავაჭრო ნაკადების გაზრდა და ტვირთების ტრანზიტის დროის შემცირება 2030 წლისთვის. 

ამასთან, ევროკავშირს თავისუფალი ვაჭრობის ახალი შეთანხმებები გაფორმებული აქვს ინდოეთთან, მექსიკასთან, ავსტრალიასა და ინდონეზიასთან.

ბათუმის ტერმინალის რეკორდი

ბათუმის ნავთობტერმინალმა 2026 წლის აგვისტოში 293 ათასი ტონა ნავთობის, ნავთობპროდუქტებისა და გაზის გადატვირთვა განახორციელა — ეს 2017 წლის შემდეგ ყველაზე მაღალი თვიური მაჩვენებელია. რეკორდულ შედეგს ხელი შეუწყო ტვირთნაკადის ზრდამ და ნედლი ნავთობისა და საავიაციო ნავთის გადატვირთვის აღდგენამ. მთლიანობაში, იანვარ-აგვისტოში ტერმინალმა 1.251 მლნ ტონა ტვირთი გადაამუშავა, რაც წინა წლის იმავე პერიოდზე 3%-ით მეტია. 

ანაკლიის ნავსადგური და რკინიგზა

„თბილისის მშრალი პორტის“ სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარემ, ჯემალ ინაიშვილმა განაცხადა, რომ რკინიგზით ანაკლიის ნავსადგურის სადგურთან უშუალო დაკავშირება მომავალში აუცილებელი პირობაა მისი სრულფასოვანი ფუნქციონირებისთვის, ისევე როგორც ფოთისა და ბათუმის ნავსადგურების შემთხვევაში. ამიტომ კრიტიკულად მნიშვნელოვანია რკინიგზის გამართული მუშაობა და დაგეგმილი ინვესტიციების რაც შეიძლება სწრაფად განხორციელება, განსაკუთრებით დღეს, როდესაც ირანის, როგორც სატრანზიტო ქვეყნის, ჩაკეტვამ და რუსეთის ნავსადგურების ფუნქციონირების შეზღუდვამ შუა დერეფანზე დიდი ზეწოლა გაზარდა და ეს დატვირთვა, საბოლოოდ, ნავსადგურებსა და რკინიგზაზე აისახება.

ნავთობისა და გაზის ტრანზიტი შემცირდა

2026 წლის იანვარ-აგვისტოში ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის (ბთჯ) მილსადენით 16.746 მლნ ტონა ნავთობი გადაიქაჩა, რაც 2025 წლის იმავე პერიოდზე 8.8%-ით ნაკლებია; მთლიანი მოცულობის 76.6% ბთჯ-ზე მოდიოდა, მათ შორის 13.7174 მლნ ტონა (81.9%) აზერბაიჯანული, ხოლო 3.0285 მლნ ტონა (18.1%) თურქმენეთისა და ყაზახეთის ნავთობი იყო — აზერბაიჯანული ნავთობის ტრანსპორტირება 11.3%-ით შემცირდა, უცხოური კი 4.9%-ით გაიზარდა. ამავე პერიოდში ბაქო-თბილისი-ერზრუმის (სამხრეთკავკასიური) მილსადენით 15.038 მლრდ კუბური მეტრი გაზი გადაიქაჩა, რაც წლიურად 0.7%-იანი კლებაა და აზერბაიჯანის მთავარი გაზსადენებით ტრანსპორტირებული გაზის 56.1%-ს შეადგენდა; მთლიანობაში კი აზერბაიჯანის მთავარი გაზსადენებით 26.788 მლრდ კუბური მეტრი გაზი გადაიზიდა, რაც წინა წლის ანალოგიურ პერიოდზე 0.5%-ით მეტია.

ლარსზე სატვირთოების რიგი გაიზარდა

რუსეთ-საქართველოს საზღვარზე, ზემო ლარსის გამშვებ პუნქტთან, რუსეთის მხარეს ელექტრონულ რიგში 585 სატვირთო ავტომობილი ელოდება გადაკვეთას, რაც 11 სექტემბერთან შედარებით 247-ით, ანუ 73%-ით მეტია, ხოლო 7 სექტემბერთან შედარებით რიგი 79-დან 585 ავტომობილამდე გაიზარდა. ზემო ლარსი რუსეთის ყველაზე დატვირთული საავტომობილო სასაზღვრო პუნქტია: 2025 წელს მასზე 4.8 მლნ ტონა ტვირთი გავიდა, საშუალო დღიური გამტარუნარიანობა კი 1,040 სატვირთო იყო, პიკური — 1,476. 2025 წლის აპრილში რიგმა რეკორდულ 5,010 სატვირთოს მიაღწია. 2026 წლის ივნისისთვის ელექტრონულ რიგში 100 ათასზე მეტი სატვირთო იყო რეგისტრირებული, ხოლო ლარსის გავლით მოძრავი ტვირთის წლიური ეკონომიკური ღირებულება დაახლოებით 5–8 მლრდ დოლარს შეადგენს.

თურქეთი რკინიგზას ავითარებს

თურქეთი გეგმავს სამსუნი-ტრაბზონი-სარფის ჩქაროსნული რკინიგზის პროექტს, რომელიც ქვეყნის ჩრდილოეთ სანაპიროზე მდებარე ექვს პროვინციას დააკავშირებს და რეგიონში მგზავრობის დროს მნიშვნელოვნად შეამცირებს, ხოლო პარალელურად გრძელდება ანკარა-კირიკალე-ჩორუმ-სამსუნის სარკინიგზო ხაზის მშენებლობა, რომლის დასრულების შემდეგ ანკარასა და სამსუნს შორის მგზავრობა დაახლოებით 2,5 საათამდე შემცირდება.

საქართველო-აზერბაიჯანის სახმელეთო საზღვარი

აზერბაიჯანმა სპეციალური საკარანტინო რეჟიმი 2027 წლის 2 იანვრის 06:00 საათამდე გაახანგრძლივა, რის გამოც ქვეყნის სახმელეთო საზღვრები ამ დრომდე დაკეტილი დარჩება და აზერბაიჯანში შესვლა უცხოელებისთვის მხოლოდ საჰაერო გზით იქნება შესაძლებელი, ხოლო ქვეყნიდან სახმელეთო გზით გასვლა კვლავ ნებადართულია.

შუა დერეფნის შეფერხებები

ახლო აღმოსავლეთში დაძაბულობისა და ჰორმუზის სრუტის ჩაკეტვის ფონზე, საქართველოსა და შუა დერეფნის მიმართ სატრანზიტო მოთხოვნა მნიშვნელოვნად გაიზარდა, მათ შორის ინდოეთიდან და გაერთიანებული საამიროებიდანაც, თუმცა გაზრდილ ტვირთნაკადს დერეფნის მონაწილე ქვეყნების ინფრასტრუქტურა სრულად მზად არ დახვდა. SKYLOG-ის საზღვაო და სარკინიგზო დეპარტამენტის ხელმძღვანელის, ანა კაკაბაძის განცხადებით, განსაკუთრებით პრობლემურია ყაზახეთის აქტაუს პორტში ტვირთების დაყოვნება და აზერბაიჯანის რკინიგზაში კონტეინერების დამუშავების გახანგრძლივებული ვადები, რის გამოც გადაზიდვების საერთო დრო მკვეთრად გაიზარდა: თუ ჩინეთიდან საქართველოში ტვირთის ჩამოტანას ადრე დაახლოებით 16-17 დღე სჭირდებოდა, ახლა ტრანზიტის ვადა 40-45 დღემდეა გაზრდილი. ამასთან, წლის ბოლოსთვის დამახასიათებელმა გაზრდილმა ტვირთბრუნვამაც დამატებითი დატვირთვა შექმნა და გამტარუნარიანობის პრობლემები კიდევ უფრო გაამწვავა.

„შუა დერეფნის“ ამჟამინდელი გამტარუნარიანობა წელიწადში დაახლოებით 6 მილიონ ტონა ტვირთსა და 182 000-მდე კონტეინერს შეადგენს. ყაზახეთი გეგმავს, 2030 წლისთვის ეს მაჩვენებელი წელიწადში 10 მილიონ ტონამდე გაზარდოს.

Air Georgia-ს ახალი ტერმინალი

Air Georgia თბილისის საერთაშორისო აეროპორტის ტერიტორიაზე საკუთარი სამგზავრო ტერმინალის აშენებას გეგმავს. პროექტში ინვესტირებით დაინტერესდა ალბანური ჯგუფი Kastrati, რომელმაც თავდაპირველად დაახლოებით $150 მილიონი ინვესტირების სურვილი გამოთქვა. აგვისტოში მხარეებმა მემორანდუმს მოაწერეს ხელი, ხოლო ახლა მიმდინარეობს დამატებითი მიწის ნაკვეთის საკითხის მოგვარება და ინვესტორებთან ერთობლივი ხელშეკრულების მომზადება. სექტემბრის ბოლოს დაგეგმილია ინვესტორების საქართველოში ჩამოსვლა და მთავრობასთან შეხვედრა, რის შემდეგაც პროექტის კონკრეტულ ეტაპებზე უნდა გადავიდნენ. 

სახმელეთო გადამზიდთა ასოციაცია

ასოციაციის ხელმძღვანელმა, ირაკლი ნემსაძემ განაცხადა: "ბოლო წლებში შეინიშნება ცენტრალური აზიის ქვეყნების ეკონომიკური გააქტიურება, საწარმოო პოტენციალის ზრდა და შესაბამისად, ეს ქვეყენები იქცნენ უფრო მაღალი ტვირთის წარმომქმნელ ტერიტორიებად, ვიდრე აქამდე იყვნენ. ამას ემატება ჩინეთთან არსებული ტვირთბრუნვის ზრდა და გლობალური ტვირთმფლობელების ინტერესი ჩვენი რეგიონისა და მარშრუტის მიმართ. ჩვენ მზად უნდა ვიყოთ ნებისმიერი სცენარისთვის - მათ შორის იმ შემთხვევისთვისაც, თუ ალტერნატიულ მარშრუტებზე მდგომარეობა დამძიმდება და ეს ნიშნავს, რომ ჩვენს მარშრუტზე ზეწოლა გაიზრდება. ასევე უნდა მოვემზადოთ იმ სცენარისთვის, თუ მდგომარეობა დასტაბილურდება - რა შეგვიძლია შევთავაზოთ ტვირთმფლობელებს".

შუა დერეფანი — ისტორიული შანსი

საქართველოს სატრანზიტო დერეფანზე ტვირთების ნაკადები მნიშვნელოვნად გაიზარდა. როგორც Gianti Logistics-ის წარმომადგენელი აღნიშნავს, საქართველოს დერეფანს ასეთი დატვირთვა არასდროს ჰქონია. კომპანიის შეფასებით, ბოლო პერიოდში გაზრდილია საქართველოს გავლით გადაზიდული ტვირთების მოცულობა, რაც დაკავშირებულია რეგიონში მიმდინარე ცვლილებებთან და ალტერნატიული სატრანსპორტო მარშრუტების მიმართ გაზრდილ ინტერესთან. 

გოგირდის ახალი სატრანზიტო მარშრუტი საქართველოს გავლით

რუსეთის ნავსადგურებთან დაკავშირებული შეზღუდვების ფონზე ყაზახური გოგირდის ექსპორტისთვის ალტერნატიული მარშრუტების მნიშვნელობა იზრდება. 

საქართველოში გოგირდის გადაზიდვა უკვე მიმდინარეობს: 2025 წელს ბათუმის ნავსადგურში 37 ათასი ტონა ყაზახური გოგირდი დამუშავდა, 2026 წლის იანვარ-მაისში კი — 28 ათასი ტონა. დამატებითი შესაძლებლობები ფოთის მიმართულებითაც არსებობს.

გოგირდის პოტენციურ მომწოდებლებს შორის არიან ყაზახეთი, თურქმენეთი და უზბეკეთი. მხოლოდ ამ ქვეყნების რესურსებიდან გამომდინარე, საქართველოს გავლით მნიშვნელოვანი ტვირთნაკადის მოზიდვის პოტენციალი არსებობს.

ტრანზიტის ზრდისთვის საჭიროა პორტებისა და სარკინიგზო ინფრასტრუქტურის შესაძლებლობების განვითარება. გოგირდის გადაზიდვა შესაძლებელია როგორც შავი ზღვის პორტების, ისე ბაქო–თბილისი–ყარსის სარკინიგზო ხაზის გამოყენებით თურქეთის მიმართულებით.

შუა დერეფნის გამოწვევები 

გადამზიდავ კომპანია SKYLOG-ში აცხადებენ, რომ მზარდი ტვირთნაკადის მიუხედავად, შუა დერეფანში კვლავ რჩება მაღალი ტარიფებისა და ხანგრძლივი სატრანზიტო ვადის გამოწვევა. კომპანიის საზღვაო და სარკინიგზო დეპარტამენტის ხელმძღვანელის, ანა კაკაბაძის განცხადებით, გადამზიდავები საქართველოზე გამავალ დერეფანს ამ ეტაპზე ძირითადად რეგიონში არსებული დაძაბულობის გამო ირჩევენ. მისი თქმით, ლოგისტიკური მარშრუტის არჩევისას კომპანიებისთვის ორი მთავარი კრიტერიუმია ტარიფი და სატრანზიტო ვადა, თუმცა შუა დერეფანი სატრანზიტო ვადის მნიშვნელოვნად შემცირებას ვერ ახერხებს, ხოლო ფასით გადამზიდავების დაინტერესება ამ ეტაპზე ვერ ხერხდება. კაკაბაძის შეფასებით, არსებული ტვირთნაკადის კიდევ უფრო გასაზრდელად აუცილებელია ამ ორი მიმართულების მოწესრიგება და ერთმანეთთან თანხვედრა.

წყაროები:
bm.ge / bm.ge / businessinsider.ge / bpn.ge
 bpn.ge / bpn.ge / bpn.ge / bm.ge / bp.ge / bm.ge 
europetime.eu / bm.ge / bm.ge / bpn.ge