ლონდონი–შავი ზღვა–ბალტიის ალიანსი

2026-10-14

რეგიონული უსაფრთხოების ახალი გეოპოლიტიკური ღერძის პერსპექტივა

ევროპის უსაფრთხოების არქიტექტურა იცვლება. რუსეთის მიერ უკრაინის წინააღმდეგ წარმოებულმა ომმა, აღმოსავლეთ ევროპის უსაფრთხოების გამოწვევებმა და შავი და ბალტიის ზღვების სტრატეგიულმა მნიშვნელობამ გააძლიერა საჭიროება, რომ ერთმანეთთან უფრო მჭიდროდ ითანამშრომლონ დიდმა ბრიტანეთმა, პოლონეთმა, უკრაინამ, ბალტიის ქვეყნებმა, მოლდოვამ, საქართველომ და თურქეთმა.

„ლონდონი–შავი ზღვა–ბალტიის ალიანსი“ შეიძლება ეწოდოს ამ თანამშრომლობის ერთიან გეოპოლიტიკურ კონცეფციას. ამ ეტაპზე ეს სახელწოდება არ აღნიშნავს ოფიციალურად შექმნილ საერთაშორისო ორგანიზაციას. იგი აერთიანებს უკვე არსებულ პარტნიორობებსა და სამომავლო თანამშრომლობის შესაძლებლობებს.

იდეის არსი მარტივია: ბალტიისა და შავი ზღვის რეგიონების უსაფრთხოება ურთიერთდაკავშირებულია, ხოლო დიდი ბრიტანეთის პოლიტიკური, სამხედრო და დიპლომატიური მონაწილეობა ამ სივრცის ქვეყნებს შორის თანამშრომლობას დამატებით სტრატეგიულ განზომილებას სძენს.

1. როგორ ჩამოყალიბდა თანამშრომლობის საფუძველი — ქრონოლოგია

2020 - ლუბლინის სამკუთხედი და „კვადრიგა“

28 ივლისს შეიქმნა ლუბლინის სამკუთხედი — უკრაინა, პოლონეთი და ლიეტუვა. იმავე წლის 18 დეკემბერს უკრაინამ და თურქეთმა საგარეო საქმეთა და თავდაცვის მინისტრების დონეზე „კვადრიგას“ ფორმატში პირველი შეხვედრა გამართეს. ამით გაძლიერდა ბალტიისა და შავი ზღვის სივრცეების დამაკავშირებელი თანამშრომლობის საფუძველი.

2021 - ასოცირებული ტრიოს ჩამოყალიბება

17 მაისს უკრაინამ, საქართველომ და მოლდოვამ შექმნეს ასოცირებული ტრიო, რომლის მიზანი ევროკავშირში ინტეგრაციის პროცესში თანამშრომლობა იყო. უკრაინის დიპლომატიის ხედვით, ეს ფორმატები ბალტიისა და შავი ზღვის რეგიონებს შორის უსაფრთხოებისა და კეთილდღეობის სივრცის შექმნას ემსახურებოდა.

2022 - ლონდონი–ვარშავა–კიევის სამმხრივი თანამშრომლობა

17 თებერვალს დიდმა ბრიტანეთმა, პოლონეთმა და უკრაინამ გამოაცხადეს სამმხრივი თანამშრომლობის გაღრმავების შესახებ. პრიორიტეტებად განისაზღვრა კიბერუსაფრთხოება, ენერგეტიკული უსაფრთხოება, დეზინფორმაციასთან ბრძოლა და უკრაინის მხარდაჭერა რუსეთის აგრესიის წინააღმდეგ.

2024 - უსაფრთხოების პარტნიორობის გაღრმავება

დიდმა ბრიტანეთმა და უკრაინამ გააფორმეს უსაფრთხოების თანამშრომლობის შეთანხმება, რომელიც თავდაცვის შესაძლებლობების გაძლიერებასა და საზღვაო უსაფრთხოებას მოიცავდა. ბრიტანეთი ასევე ჩაერთო უკრაინის საზღვაო შესაძლებლობების განვითარების მხარდაჭერაში.

2025 - ასი წლის პარტნიორობა და შავი–ბალტიის უსაფრთხოების დაკავშირება

16 იანვარს ლონდონმა და კიევმა ხელი მოაწერეს ასწლიანი პარტნიორობის შეთანხმებას. დოკუმენტი ითვალისწინებს თავდაცვის ინდუსტრიის გაძლიერებას, საზღვაო უსაფრთხოებას და შავი, ბალტიისა და აზოვის ზღვების უსაფრთხოების განმტკიცებას. ეს კონცეფციისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი საფუძველია.

2026 - ბრიტანულ-პოლონური და ჩრდილოეთ ბალტიური თანამშრომლობის გაძლიერება

27 მაისს დიდმა ბრიტანეთმა და პოლონეთმა ხელი მოაწერეს უსაფრთხოებისა და თავდაცვის პარტნიორობის ხელშეკრულებას. მარტში კი ბრიტანეთმა და ჩრდილოეთ ბალტიურმა პარტნიორებმა უსაფრთხოებისა და უკრაინის მხარდაჭერის საკითხებზე თანამშრომლობა კიდევ ერთხელ დაადასტურეს. ეს მოვლენები აძლიერებს ლონდონისა და რეგიონის ქვეყნების თანამშრომლობის შესაძლებლობას.

2. ალიანსის შექმნის მთავარი მიზანი

კონცეფციის ძირითადი მიზანი იქნება შავი და ბალტიის ზღვების დამაკავშირებელი, დიდი ბრიტანეთის მონაწილეობით მოქმედი უსაფრთხოების, პოლიტიკური და ეკონომიკური თანამშრომლობის სივრცის შექმნა.

მისი სტრატეგიული საფუძველი სამი გარემოებაა:

● გეოგრაფიული ურთიერთდამოკიდებულება: ბალტიის რეგიონში სამხედრო ან ჰიბრიდულ საფრთხეებს შეუძლია გავლენა მოახდინოს ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაზე, ხოლო შავი ზღვის უსაფრთხოება მნიშვნელოვანია უკრაინისა და რეგიონის ეკონომიკური და სამხედრო მდგრადობისთვის.

● დიდი ბრიტანეთის შესაძლებლობები: ლონდონს შეუძლია პარტნიორებს შესთავაზოს სამხედრო გამოცდილება, დაზვერვითი თანამშრომლობა, საზღვაო შესაძლებლობები, თავდაცვითი ტექნოლოგიები და დიპლომატიური მხარდაჭერა.

● რეგიონული პარტნიორების ინტერესები: პოლონეთი და ბალტიის ქვეყნები დაინტერესებული არიან აღმოსავლეთ ფლანგის დაცვით; უკრაინა — სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის დაცვით; მოლდოვა და საქართველო — უსაფრთხოებითა და ევროპული ინტეგრაციით; თურქეთი კი შავი ზღვის სტაბილურობითა და რეგიონული გავლენის შენარჩუნებით.

ეს ინტერესები ერთმანეთს ემთხვევა, თუმცა ყველა ქვეყნის პრიორიტეტი იდენტური არ არის.

3. ძირითადი ამოცანები

1.ერთიანი უსაფრთხოების ხედვა. შავი და ბალტიის ზღვების რეგიონებში საფრთხეების შეფასების, ადრეული გაფრთხილებისა და ინფორმაციის გაცვლის სისტემების განვითარება.

2. თავდაცვითი თანამშრომლობა. ერთობლივი წვრთნები, საჰაერო თავდაცვის კოორდინაცია, საზღვაო უსაფრთხოება, დრონებისა და კიბერშეტევების წინააღმდეგ თანამშრომლობა.

3. ენერგეტიკული დამოუკიდებლობა. ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის დაცვა, მომარაგების წყაროების დივერსიფიკაცია და კრიტიკული ობიექტების მდგრადობის გაზრდა.

4. სატრანსპორტო და სავაჭრო დერეფნები. ბალტიისა და შავი ზღვის პორტების, სარკინიგზო და საგზაო კავშირების განვითარება, რათა რეგიონი ნაკლებად იყოს დამოკიდებული ერთ სატრანზიტო მიმართულებაზე.

5. ჰიბრიდულ საფრთხეებთან ბრძოლა. დეზინფორმაციის, კიბერშეტევების, კრიტიკული ინფრასტრუქტურის დაზიანებისა და საზღვაო კომუნიკაციების წინააღმდეგ კოორდინირებული მოქმედება.

6. ევროპული ინტეგრაციის მხარდაჭერა. უკრაინის, მოლდოვისა და საქართველოს ევროპული მისწრაფებების მხარდაჭერა შესაბამისი ქვეყნების პოლიტიკური გადაწყვეტილებებისა და ევროკავშირის პროცედურების გათვალისწინებით.

ეს ამოცანები შემოთავაზებული კონცეფციის მიზნებია და არა უკვე შექმნილი ალიანსის დამტკიცებული პროგრამა. მათი ნაწილი არსებულ შეთანხმებებსა და თანამშრომლობის ფორმატებში უკვე გვხვდება.

4. რა როლი ექნება საქართველოს?

საქართველოსთვის ამ კონცეფციის მნიშვნელობა განსაკუთრებით დიდია. ქვეყანა შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარეობს და შეუძლია მნიშვნელოვანი როლი შეასრულოს ევროპასა და სამხრეთ კავკასიას შორის სატრანსპორტო და ეკონომიკური კავშირების განვითარებაში.

საქართველოს მონაწილეობამ შეიძლება მოიცვას:

● შავი ზღვის საზღვაო უსაფრთხოებისა და პორტების დაცვასთან დაკავშირებული თანამშრომლობა;

● შუა დერეფნის, რკინიგზისა და სატრანზიტო ინფრასტრუქტურის განვითარება;

● ენერგეტიკული და ციფრული კავშირების უსაფრთხოება;

● დეზინფორმაციისა და კიბერსაფრთხეების წინააღმდეგ თანამშრომლობა;

● ევროკავშირთან პოლიტიკური და ეკონომიკური დაახლოების მხარდაჭერა.

თუმცა საქართველოს რეალური მონაწილეობა დამოკიდებული იქნება მის საგარეო-პოლიტიკურ კურსზე, პარტნიორებთან ურთიერთობებსა და კონკრეტულ შეთანხმებებზე. არც გეოგრაფიული მდებარეობა და არც არსებული პარტნიორობა ავტომატურად არ ნიშნავს უსაფრთხოების გარანტიის მიღებას.

5. ძირითადი დაბრკოლებები

კონცეფციის განხორციელებას რამდენიმე მნიშვნელოვანი გამოწვევა ექნება.

პირველი — განსხვავებული სტრატეგიული ინტერესები. თურქეთს საკუთარი რეგიონული პოლიტიკა აქვს და რუსეთთან ურთიერთობაშიც ცდილობს მანევრირების შენარჩუნებას. ყველა მონაწილე ქვეყანას არ ექნება ერთნაირი მზადყოფნა ყველა საკითხზე შეთანხმებისთვის.

მეორე — ინსტიტუციური გაურკვევლობა. ლუბლინის სამკუთხედი, ასოცირებული ტრიო, „კვადრიგა“ და ბრიტანეთ–პოლონეთ–უკრაინის ფორმატი განსხვავებული მიზნებისა და მონაწილეების მქონე მექანიზმებია. მათი ერთ ალიანსად გაერთიანება ცალკე პოლიტიკური გადაწყვეტილებებისა და შეთანხმებების მიღებას მოითხოვს.

მესამე — ნატოსა და ევროკავშირთან კოორდინაცია. ახალი სტრუქტურა უნდა ავსებდეს არსებულ მექანიზმებს და არ ქმნიდეს ურთიერთსაწინააღმდეგო ვალდებულებებს. ნატოს კოლექტიური თავდაცვის გარანტიები მხოლოდ ალიანსის წევრებზე ვრცელდება შესაბამისი ხელშეკრულების პირობებით.

მეოთხე — რესურსები და პოლიტიკური ნება. ეფექტიანი თანამშრომლობა მოითხოვს დაფინანსებას, საერთო პრიორიტეტებს, რეგულარულ შეხვედრებსა და კონკრეტულ პროექტებს.

6. პერსპექტივა: იდეიდან რეალურ თანამშრომლობამდე

ყველაზე რეალისტური გზა ახალი სამხედრო ბლოკის დაუყოვნებლივ შექმნა კი არა, არსებული ფორმატების ერთმანეთთან დაკავშირებაა.

პირველ ეტაპზე შესაძლებელია რეგულარული პოლიტიკური კონსულტაციების, საზღვაო უსაფრთხოების დიალოგისა და კიბერუსაფრთხოების თანამშრომლობის გაძლიერება. მეორე ეტაპზე შეიძლება განვითარდეს ერთობლივი ინფრასტრუქტურული პროექტები, თავდაცვითი წარმოება, სადაზვერვო ინფორმაციის გაცვლა და კრიზისებზე რეაგირების შეთანხმებული პროცედურები. მესამე ეტაპზე, თუ მონაწილეებს ექნებათ შესაბამისი პოლიტიკური ნება, შესაძლებელი გახდება მუდმივი საკოორდინაციო მექანიზმის შექმნა.

დიდი ბრიტანეთისა და უკრაინის 2025 წლის შეთანხმება, ბრიტანულ-პოლონური თავდაცვითი პარტნიორობა და ლუბლინის სამკუთხედის საქმიანობა ამ მიმართულებით არსებული საყრდენებია. თუმცა მათი არსებობა ჯერ კიდევ არ ნიშნავს, რომ ჩამოყალიბებულია ერთიანი „ლონდონი–შავი ზღვა–ბალტიის ალიანსი“.

დასკვნა

„ლონდონი–შავი ზღვა–ბალტიის ალიანსი“ შეიძლება იქცეს აღმოსავლეთ ევროპისა და შავი ზღვის რეგიონის უსაფრთხოების თანამშრომლობის პერსპექტიულ პოლიტიკურ კონცეფციად. მისი მთავარი უპირატესობა იქნებოდა დიდი ბრიტანეთის შესაძლებლობების, პოლონეთისა და ბალტიის ქვეყნების რეგიონული როლის, უკრაინის თავდაცვითი გამოცდილებისა და საქართველოსა და მოლდოვის ევროპული მისწრაფებების ერთ სივრცეში დაკავშირება.

მაგრამ ამ იდეის წარმატება დამოკიდებული იქნება იმაზე, შეძლებენ თუ არა მონაწილეები ცალკეული ფორმატებიდან საერთო პრიორიტეტებზე გადასვლას — უსაფრთხოების, ენერგეტიკის, ვაჭრობისა და კრიტიკული ინფრასტრუქტურის მიმართულებით.

თუ ეს თანამშრომლობა ინსტიტუციურად გამყარდება, იგი შეიძლება იქცეს შავი და ბალტიის ზღვების დამაკავშირებელ მნიშვნელოვან გეოპოლიტიკურ ქსელად. თუ არა, დარჩება სასარგებლო, მაგრამ ერთმანეთისგან განცალკევებული პარტნიორობების ერთობლიობად.

ზურაბ მაღრაძე, DBA

წყაროები:
gov.uk / gov.uk / mfa.gov.ua 
gov.pl / gov.uk / gov.uk / gov.uk