Orta Koridor Üzerinden Yük Taşımacılığının Dinamiği

2024-10-02

Yeni jeopolitik koşullarda Gürcistan, Orta Koridor’un ekonomik imkânlarını nasıl kullanıyor?

Gürcistan’ın Orta Koridor’un ekonomik imkânlarından ne ölçüde etkin şekilde yararlandığına kapsamlı bir yanıt verebilmek amacıyla, Ulaştırma Koridoru Araştırma Merkezi, Rusya-Ukrayna çatışması öncesindeki dönem ile sonraki 2022-2023 yıllarında koridor boyunca gerçekleşen 15 ulaştırma akışının taşımacılık dinamiklerini analiz etmiştir. Analiz; Gürcistan Demiryolları, transit karayolları, limanlar ve boru hatları üzerinden taşınan ve işlenen yük akışlarını kapsamıştır.

Araştırma sonucunda, baz yıl olan 2021 ile karşılaştırıldığında, 2022 yılında Gürcistan Demiryolları’nın taşımalarında yaşanan artışın ardından 2023 yılında %8’lik bir düşüş yaşandığı görülmüştür. Bunun yanı sıra transit taşımacılık %11 oranında azalmış, Bakü-Tiflis-Kars güzergâhındaki konteyner taşımacılığında da düşüş yaşanmıştır. Tüm bunlar, Gürcistan Demiryolları’nın alternatif koridorlardan yük akışlarını çekme konusundaki somut görevini yeterli şekilde yerine getiremediğine işaret etmektedir.

Gürcistan üzerinden gerçekleştirilen transit karayolu taşımacılığının analizi, 2021 yılına kıyasla 2022 yılında %50’lik artış yaşanmasının ardından, transit karayolu taşımacılığındaki artışın yalnızca %5 seviyesinde kaldığını göstermektedir. Bu durum öncelikle, uluslararası karayolu taşımacılığında yüklerin diğer alternatif koridorlara dağıldığını veya daha önce kullanılan ve kendini kanıtlamış güzergâhlara geri döndüğünü göstermektedir.

Gürcistan limanlarında 2022-2023 yıllarında elleçlenen yük miktarlarında pratik olarak herhangi bir artış görülmemektedir. Özellikle Batum Limanı öne çıkmaktadır; burada yük hacminde %25, petrol akışında ise %20 düşüş yaşanmıştır.

Bakü-Tiflis-Kars demiryolu hattı pratik olarak atıl durumdadır. Söz konusu hattın yük taşıma kapasitesinin yalnızca %10-15’i oranında kullanıldığı belirtilmektedir.

Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı üzerinden taşınan petrol hacmi de pratik olarak artmamaktadır.

Ulaştırma koridorunun işleyişinde, artış gösteren iki yük akışı özellikle öne çıkmaktadır.

İlk olarak, Poti Limanı’ndaki konteyner yükleri 2023 yılında 2022 yılına kıyasla %65 oranında artmıştır. Poti Limanı’nın konteyner kapasitesi pratik olarak pik seviyede çalışmakta ve altyapının genişletilmesini gerektirmektedir.

İkinci artan gösterge ise Trans-Hazar Uluslararası Ulaştırma Güzergâhı (TITR) üzerinden taşınan yüklerdeki %80’lik artıştır. Bu güzergâh, niteliği gereği Çin’den Gürcistan limanlarına kadar uzanan koridorun tamamını kapsamaktadır. %80’lik artışa rağmen 2023 yılında kaydedilen 2,7 milyon ton, yüksek bir gösterge değildir. Ayrıca söz konusu yük akışının önemli bir bölümünün Gürcistan limanlarına ulaşmadığı da dikkate alınmalıdır.

Sonuç olarak: Koridorun Gürcistan bölümünde, beklenen yük akışlarının mevcut olmasına rağmen, temel transit arterlerde ve limanlarda taşımacılık hacimleri pratik olarak azalmaktadır. Gürcistan Demiryolları, ulaştırma piyasasında yaşanan süreçlere daha az odaklanan, esnek olmayan bir aktör olarak öne çıkmaktadır. Genel olarak Gürcistan’dan geçen koridor, yeni jeopolitik koşullarda sahip olduğu ekonomik imkânlardan yararlanamamaktadır.

Ulaştırma Koridoru Araştırma Merkezi