Avrupa Birliği – Orta Asya

2025-03-30

28 Mart’ta Aşkabat’ta “Orta Asya – Avrupa Birliği” bakanlar toplantısı düzenlendi. Basın toplantısında Avrupa Birliği Dış Politika Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, Brüksel’in “Orta Koridor”un geliştirilmesine 10 milyar avronun üzerinde yatırım yapmaya hazır olduğunu açıkladı.

3-4 Nisan’da Semerkant’ta “Avrupa Birliği – Orta Asya” zirvesi gerçekleştirilecek. Sovyetler Birliği’nin dağılmasından bu yana ilk kez Orta Asya ülkelerinin liderleri Avrupa Birliği yöneticileriyle en üst düzeyde bir araya gelecek ve stratejik ortaklığın geliştirilmesine ilişkin perspektifleri ele alacak.

26 Mart’ta, Kallas’ın Aşkabat’a gitmesinden önce, Astana’da Tokayev, Çin Komünist Partisi Merkez Komitesi temsilcisiyle görüştü. Görüşmede, Şi Cinping’in Haziran 2025’te gerçekleştireceği ve ikinci “Çin – Orta Asya” zirvesinin düzenlenmesinin planlandığı ziyaret ele alındı. Pekin, Kazakistan’ı Avrasya’daki çıkarlarının gerçekleştirilmesinde kilit bir ülke olarak görüyor. “Bir Kuşak, Bir Yol” girişimi de zamanında buradan başladı.

Aynı zamanda 28 Mart’ta Rusya, Rus petrol devi Tatneft’in Pavlodar ve Atırau petrol rafinerilerinin özelleştirilmesine katılacağını duyurdu. Rusya, diplomatik zirveler yerine ekonomik faaliyetlerin artırılmasına ağırlık veriyor. Rusya, Çin ile birlikte Doğu Kazakistan bölgesinde bir lojistik merkez oluşturulmasını; Kazakistan’ın Zaysan şehrinde yeni bir havalimanı, Tugil yerleşiminde bir nehir limanı ve Çin-Kazakistan-Rusya sınırında bir demiryolu sınır geçiş noktası inşa edilmesini amaçlayan bir proje üzerinde çalışıyor.

Semerkant zirvesi, Avrupa Birliği’nin Orta Asya ile sistematik ve uzun vadeli ilişkilere ne ölçüde hazır olduğunu gösterebilir. Brüksel, sunduğu yaklaşımın geçici bir diplomatik hareketlilik göstergesi değil, kapsamlı bir stratejik varlığın başlangıcı olduğunu kanıtlamalıdır.

Hatırlatmak gerekir ki, “Orta Koridor” etrafında koparılan tüm gürültüye rağmen, söz konusu güzergâh üzerinden taşınan yük hacmi, “Kuzey Koridoru” üzerinden taşınan yük hacminin %5’ini geçmemektedir. Bu rakamın artırılması, “Orta Koridor” boyunca yer alan ülkelerde temel reformların gerçekleştirilmesini gerektirmektedir. En azından yakın gelecekte bunun gerçekleşeceği konusunda şüphelerim var. Bunlar, her şeyden önce düşünce biçimlerinde olmak üzere Sovyet mirasının üstesinden gelmek zorunda olan eski Sovyet ülkeleridir.

Bu süreçte Avrupa Birliği’nin “müttefik” olarak, en azından coğrafi konum açısından, doğal olarak ve herhangi bir zorlamaya gerek olmaksızın Gürcistan’ın karşısına çıkması söz konusudur. Böyle bir dönemde Gürcistan’da yaşananların yaşanması düşünülemez — burada hükümetin eylemlerini, vizyonunu ve hedeflerini kastediyorum.

Dato Goçava

Profesyonel Demiryolcular Kulübü