Geçitbilimi ● TRACECA`nın Geliştirilmesine Yatırımlar

2026-09-10

Avrasya Kalkınma Bankası'nın (EDB) verilerine göre, TRACECA ulaştırma koridorunun bazı kesimlerinin, Trans-Hazar Uluslararası Ulaştırma Güzergâhı da dâhil olmak üzere, geliştirilmesine ilişkin projelerin toplam değeri 42,8 milyar dolara ulaşıyor.

EDB tarafından yayımlanan veriler, Avrasya'nın ulaştırma altyapısının geliştirilmesine yönelik büyük ölçekli bir yatırım programının yürütüldüğünü gösteriyor. Özellikle Orta Asya'ya ve Çin'i Avrupa'ya bağlayan ulaştırma güzergâhlarına önem veriliyor.

345 milyar dolar değerinde 402 ulaştırma projesi

EDB'nin ulaştırma projeleri veri tabanında, toplam yatırım değeri yaklaşık 345 milyar dolar olan 402 proje yer alıyor.

Orta Asya'da bu projelerin 114'ü hayata geçiriliyor veya hazırlıkların çeşitli aşamalarında bulunuyor. Bunların toplam değeri 71,75 milyar doları aşıyor.

Yatırım programının önemli bir bölümü, TRACECA ve Trans-Hazar Uluslararası Ulaştırma Güzergâhı (TITR) başta olmak üzere uluslararası ulaştırma koridorlarının geliştirilmesine yönelik. TITR, yaygın olarak Orta Koridor (Middle Corridor) olarak biliniyor.

Temel yatırımlar nereye gidiyor?

Orta Asya'nın ulaştırma altyapısının geliştirilmesine yönelik projelerde en büyük pay karayollarına ait — yaklaşık %56.

Demiryolu altyapısının geliştirilmesine ise yatırım portföyünün yaklaşık %29,8'i ayrılmış durumda.

Bu alanlar, Çin ile Avrupa arasındaki alternatif kara güzergâhlarının taşıma kapasitesinin giderek daha önemli hâle gelmesi nedeniyle uluslararası taşımacılığın büyümesi açısından özellikle önem taşıyor.

2025 yılında 6 milyar doların üzerinde değere sahip projeler tamamlandı

2025 yılında Orta Asya'da birkaç büyük ulaştırma projesi tamamlandı. Bunların toplam değeri 6 milyar doları aşıyordu.

Türkmenistan'da Aşkabat–Mari–Türkmenabat Otoyolu hizmete açıldı. Ayrıca uluslararası Kuzey–Güney Ulaştırma Koridoru'nun, Türkmenbaşı'ndan Garaboğaz üzerinden Kazakistan sınırına kadar uzanan kesimi de tamamlandı.

Kazakistan'da Dostık–Moyıntı Demiryolu Hattı'nın modernizasyonu tamamlandı.

Kırgızistan'da, Kok-Art Geçidi Tüneli inşa edildi. Tünel, Kuzey–Güney alternatif karayolu projesinin bir parçasını oluşturuyor.

Tacikistan'da Obigarm–Nurobod yolunun bazı kesimleri hizmete açılırken, Özbekistan'da Buhara–Ürgenç–Hive demiryolu hattının elektrifikasyonu tamamlandı. Bu gelişme, hızlı yolcu demiryolu taşımacılığının geliştirilmesi için gerekli koşulları oluşturdu.

Orta Koridor nedir?

Orta Koridor, Çin ile Avrupa'yı Orta Asya ve Güney Kafkasya üzerinden birbirine bağlıyor.

Güzergâh şu şekilde ilerliyor:

Çin → Kazakistan → Hazar Denizi → Azerbaycan → Gürcistan → Türkiye → Avrupa.

Bu ulaştırma zincirinde Gürcistan'ın özel bir önemi bulunuyor; çünkü ülke Hazar Denizi ile Türkiye yönlerini birbirine bağlıyor.

Orta Koridor'un geliştirilmesi yalnızca yeni yolların ve demiryollarının inşa edilmesini değil, aynı zamanda mevcut altyapının modernizasyonunu, limanların genişletilmesini, lojistik merkezlerin geliştirilmesini ve sınır geçiş prosedürlerinin iyileştirilmesini de kapsıyor.

Yükün taşınması ne kadar sürüyor?

Çin'den Avrupa'ya Orta Koridor üzerinden yük taşımacılığı yaklaşık 12–15 gün sürüyor.

Güzergâhın rekabet gücü açısından hem taşıma süresi hem de Hazar Denizi geçişi, demiryolları ve limanların taşıma kapasitesi önem taşıyor.

Bu neden Gürcistan için önemli?

Gürcistan'ın Orta Koridor üzerindeki konumu, ülkeye önemli bir transit işlev kazandırıyor.

Hazar Denizi'nin doğu kıyısından gelen yükler Azerbaycan üzerinden Gürcistan'a ulaşıyor ve ardından Türkiye ve Avrupa yönüne ilerliyor.

Özellikle Bakü–Tiflis–Kars demiryolu hattı, Güney Kafkasya'yı Türkiye'nin demiryolu ağına bağlaması açısından büyük önem taşıyor.

Orta Koridor'daki yük trafiğinin artması Gürcistan için şu alanlarda büyüme sağlayabilir:

● Transit gelirleri;

● Limanların ve demiryollarının kullanım yoğunluğu;

● Lojistik hizmetlerine yönelik talep;

● Depoların ve ulaştırma merkezlerinin geliştirilmesi;

● Gürcistan'ın bölgesel transit merkezi olarak öneminin artması.

Ancak 42,8 milyar dolar hâlihazırda harcanmış bir miktar değil

EDB tarafından belirtilen 42,8 milyar dolarlık rakamın doğru şekilde açıklanması önemlidir.

Bu rakam, 42,8 milyar doların hâlihazırda tahsis edilmiş veya harcanmış olduğu anlamına gelmiyor.

Burada, devam eden ve planlanan projeleri kapsayan ulaştırma projelerinin toplam yatırım değerinden söz ediliyor.

Dolayısıyla bu rakam, gerçekleşmiş yatırım miktarından ziyade, bölgesel ulaştırma altyapısının geliştirilmesine yönelik yatırım potansiyeli olarak değerlendirilmelidir.

Bölgesel ulaştırma haritası değişiyor

Çin ile Avrupa arasındaki ticaretin büyümesiyle birlikte Orta Asya ve Güney Kafkasya'daki ulaştırma koridorlarının önemi de artıyor.

Planlanan projelerin önemli bir bölümünün hayata geçirilmesi hâlinde Orta Koridor'un taşıma kapasitesi artacak ve Gürcistan, Asya ile Avrupa arasındaki daha önemli bir transit bağlantı noktası hâline gelebilecek.

Kaynak: Avrasya Kalkınma Bankası (EDB); Caspian Geopolitics.