Barack Obama Nobel Barış Ödülü'nü neden aldı?

2026-01-17

Ağustos 2008 savaşı, gerçekten de küresel düzen açısından büyük bir şoktu. “Dünyayı sarsan beş gün.”

Şöyle ki, Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra kıtamızda barışın jeopolitik garantörleri Avrupa Birliği ve Moskova oldu. SSCB sonrasında da Moskova bir kutup olarak varlığını sürdürdü.

Bu jeopolitik konsept, Hitler'in jeopolitikçisi Haushofer'in öğrencisi Schmitt'in fikirlerine dayanıyordu. Moskova ve birleşik Almanya, Avrasya kıtasının eksenini oluşturuyordu.

Yani SSCB'nin dağılması, küresel ve kıtasal ölçekte jeopolitik değişimlere yol açmadı. Hele ki Moskova açısından bir felaket hiç olmadı. Moskova, jeopolitik kutup statüsünü korudu ve Avrupa ile birlikte barışın muhafaza edilmesinden sorumlu olmaya devam etti.

Bu düzeni bizzat Moskova bozdu.

Doğu Avrupa'ya, Gürcistan'a karşı savaş açtı. Bu, jeopolitik bir şoktu.

Moskova'ya jeopolitik açıdan (doğal gaz, petrol ve Rusya pazarı üzerinden) bağımlı olan Batı Avrupa, böyle bir senaryoya hazırlıklı değildi.

Doğu Avrupa'nın (NATO üyesi) dört ülkesinin cumhurbaşkanı, Lech Kaczyński'nin liderliğinde Gürcistan'ın önüne geçerek ülkemizi savunmaya zorladı. Yani NATO'nun Doğu Avrupa kanadı (Litvanya, Letonya, Estonya, Polonya ve Ukrayna) Gürcistan'ı savundu. Bush'un ise başka seçeneği kalmamıştı; savaşı durdurmak zorundaydı.

Ancak Moskova hâlâ bir jeopolitik kutup olarak varlığını sürdürüyordu ve Avrupa'ya baskı yapmaya devam ediyordu. Gürcistan'ın Moskova'nın mülkü olarak tanınmasını, Sohum ve Tskhinvali'nin bağımsızlığının kabul edilmesini istiyordu.

Yani Gürcistan jeopolitik açıdan savunmasızdı. O dönemin düzeni içerisindeki Avrupa Birliği, Moskova'ya karşı sert adımlar atamazdı. Angela Merkel, Kremlin'in ajanı ya da yolsuzluk yapan biri değildi.

O dönemde Alman iş dünyası Rusya pazarına sıkı sıkıya entegre olmuştu. Alman siyasetinin keskin bir yön değişikliğine gitmesi hiçbir şekilde mümkün değildi.

İşte böyle bir ortamda ABD başkanlığına Barack Obama geldi.

2009 yılında Moskova, savaşın tekrarı için hazırlık yapıyordu. O dönemde ben de bir gazete makalesinde savaş ihtimalinin yaklaşık yüzde 80 olduğunu yazmıştım.

Bu gergin ortamda Barack Obama, eşi ve çocuklarıyla birlikte Moskova'ya gitti.

Putin, Obama'yı, üzerine bir Rus çizmesi geçirilmiş semaver eşliğinde ağırladı. Bu bir mesajdı: “Rus çizmesinin bastığı toprak Rus toprağıdır.”

İşte Obama, bu ortamda “reset” politikasını devreye soktu ve Putin'e öyle bir şey söyledi ki Putin savaştan vazgeçti.

Avrupa, Obama'nın ne yaptığını çok iyi anlıyordu. Nobel Barış Ödülü'nü de tam olarak Moskova'yı durdurduğu için ona verdi.

İnanın sevgili Gürcüler.

2010 yılında Barack Obama, “Çok Kutuplu Dünya” adı altında tamamen yeni bir jeopolitik konsept ilan etti.

Şunu söylemek isterim ki böyle bir konsept, jeopolitik biliminde daha önce hiç kimse tarafından ele alınmamıştı. Bunun yazarı bizzat Barack Obama'dır. Bir ülkenin yöneticisinin aynı zamanda jeopolitik bir konseptin yaratıcısı olması da istisnai bir durumdur.

Genellikle jeopolitik alanındaki az sayıdaki uzman (zaten jeopolitik de seçkinlerin ve az sayıda uzmanın bilimidir), daha sonra ülke yöneticileri tarafından uygulanan kavramsal fikirleri geliştirir.

Peki Obama'nın konsepti neden benzersizdir?

Çünkü Amerika'nın keşfinden itibaren küresel jeopolitikte “Kolomb Çağı” adı verilen bir jeopolitik dönem yerleşmiştir.

“Kolomb Çağı”nda ABD küresel hegemon, jeopolitik ağırlık merkezi hâline geldi. Bu durum Avrupa'yı zayıflattı ve sonuç olarak Moskova'ya bir imparatorluk hâline gelmesi için jeopolitik bir temel sağladı.

Moskova İmparatorluğu tam 500 yıllıktır.

Yani 500 yıl önce İpek Yolu'nun kapanmasıyla deniz ticareti gelişti. Bu gelişme Amerika'nın “keşfine” yol açtı. Böylece Kolomb Çağı başladı. Aynı zamanda Moskova Knezliği'nin imparatorluklaşma süreci de başladı.

Moskova bir imparatorluk olarak yükseldi ve ikinci bir güç merkezi hâline geldi.

Moskova İmparatorluğu'nun varlığının jeopolitik garantisi, Doğu Avrupa üzerinde hâkimiyet kurması ve bu bölgeyi tamamen kontrol etmesidir. Bu olmadan söz konusu imparatorluk yaşayamaz.

Peki Avrupa, Obama'nın katkılarını neden takdir etti?

Çünkü Obama, “Kolomb Çağı”nı kapattı, sona erdirdi ve Amerika'nın hegemonik politikasına son verdi. En önemlisi de Moskova İmparatorluğu'nun varlığını sürdürmesini sağlayan jeopolitik temeli tamamen ortadan kaldırdı.

Böylece Avrupa, Moskova'nın jeopolitik baskısından kurtuldu.

Ve hemen ardından, yalnızca bir yıl sonra, 2011'de İsveç Başbakanı Carl Bildt yeni bir Avrasya konseptini ilan etti:

Doğu Ortaklığı.

Yani Avrupa, İpek Yolu'nu yeniden canlandırmaya başladı. Bu, Doğu Avrupa'nın Moskova'nın pençelerinden kurtulması ve Moskova İmparatorluğu'nun sona ermesi anlamına geliyordu.

Nobel Ödülü İsveç'e aittir. Ancak Nobel Barış Ödülü'nü Norveç verir.

Moskova'nın ne olduğunu en iyi bilenler İskandinavlardır. Bu nedenle Barack Obama'nın katkılarını hiç vakit kaybetmeden takdir ettiler.

Obama daha sonra bizi Moskova'nın saldırganlığından iki kez daha korudu. Bunların en önemlisi, Suriye'de bizi “takas etmemesiydi”.

Esad'a kimyasal silahları bilerek kullandıran Moskova'ydı. Üstelik uluslararası komisyonun zaten bölgeye geldiği bir dönemde bu saldırıyı tekrarladı. Moskova'nın amacı, Amerikan askerlerinin Suriye'ye girmesini sağlamaktı. Bunun karşılığında da Rus tankları Gürcistan'a doğru harekete geçecekti.

Sonrasında ise en önemli gelişme yaşandı.

Brexit'in ardından İngiltere, Doğu Avrupa'nın liderliğini üstlendi. 2015 yılından itibaren fiilen NATO'nun koruma alanına girdik. Yani Barack Obama bizi Avrupa'ya devretti, NATO şemsiyesi altına aldı. Vize serbestisi kazandık. Biden döneminde ise aday ülke statüsünü elde ettik.

İpek Yolu'nun yeniden canlandırılması kaçınılmazdır.

İşte bu nedenle Trump, Putin ve Netanyahu gibi otokratlar, Barack Obama'ya özellikle büyük bir öfke duyuyorlar.

Demokratların liberal küreselleşme politikası, Gürcistan'ı yeniden jeopolitik haritaya yerleştirdi. Ülkemiz bu haritada olağanüstü önemli bir konuma sahip.

Teimuraz Zakradze
Harmonik Küreselleşme ve Yönetim Enstitüsü Başkanı