TRACECA Hükümetlerarası Komisyonu – Ermenistan

2026-10-24

TRACECA (Avrupa–Kafkasya–Asya Uluslararası Ulaştırma Koridoru), Avrupa Birliği ile Doğu Avrupa, Kafkasya ve Orta Asya bölgelerindeki 13 üye devleti kapsayan uluslararası bir ulaştırma programıdır. Programın amacı, Karadeniz havzası, Kafkasya ve Orta Asya bölgeleri arasındaki ekonomik ve ulaştırma bağlantılarını güçlendirmektir.

Hükümetlerarası Komisyonun Daimî Sekretaryası (PS), Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de bulunmaktadır. Avrupa Birliği'nin mali desteğinin azalması nedeniyle Daimî Sekretaryanın bütçesi günümüzde üye devletlerin yıllık katkı paylarından oluşturulmaktadır.

TRACECA, Orta Asya'daki beş ülke ile Güney Kafkasya'daki üç ülkenin ulaştırma ve ticaret bakanlarının katıldığı, Mayıs 1993'te Brüksel'de düzenlenen konferans sonucunda faaliyete geçmiştir.

Konferansta Avrupa Birliği, Karadeniz'den Kafkasya ve Hazar Denizi üzerinden Orta Asya'ya uzanan ulaştırma ekseninin geliştirilmesi için teknik yardım sağlama taahhüdünü teyit etmiştir.

TRACECA programının 13 üye ülkesi şunlardır: Ermenistan, Gürcistan, Azerbaycan, Kazakistan, Tacikistan, Moldova, Ukrayna, Bulgaristan, Romanya, Türkiye, Moğolistan ve Kırgızistan.

Temel Anlaşma hükümlerinin uygulanması amacıyla TRACECA Hükümetlerarası Komisyonu (IGC) 2000 yılında kurulmuş, 2001 yılında ise Bakü'de TRACECA Hükümetlerarası Komisyonu Daimî Sekretaryası (PS) tesis edilmiştir. Daimî Sekretarya, onaylanmış tüzüğü doğrultusunda faaliyet göstermektedir.

Ermenistan'ın TRACECA üyeliği ve uluslararası anlaşmalar

Ermenistan Cumhuriyeti, 1993 yılından bu yana TRACECA üyesidir.

Ermenistan, 9 Ağustos 1998 tarihinde Avrupa–Kafkasya–Asya Koridorunun Geliştirilmesine İlişkin Uluslararası Ulaştırma Temel Çok Taraflı Anlaşması'nı (MLA) imzalamış ve 3 Kasım 2000 tarihinde onaylamıştır. Söz konusu anlaşma 23 Mayıs 1999 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Anlaşmanın temel amacı; TRACECA'ya üye bütün ülkeler arasında ve ayrıca Avrupa, Karadeniz bölgesi, Kafkasya, Hazar Denizi bölgesi ve Asya'da ekonomik iş birliğinin, ticaretin ve ulaştırmanın geliştirilmesini sağlamaktır.

Anlaşma kapsamında Ermenistan Cumhuriyeti de dâhil olmak üzere bütün üye devletler, TRACECA ülkeleri arasında yük ve yolcu taşımacılığını kolaylaştırmak amacıyla TRACECA özel izinlerini kabul etmiştir.

Ermenistan, 4 Nisan 2010 tarihinde, Bulgaristan ve Romanya'nın Avrupa Birliği'ne katılmasının ardından yapılan değişiklikleri içeren yukarıda belirtilen Çok Taraflı Anlaşma Değişiklik Protokolü'nü imzalamış ve onaylamıştır. Bu değişiklikler, anlaşmanın Ermenistan açısından genel hükümlerini etkilememiştir.

Ermenistan, 10 Eylül 2003 tarihinde Çok Taraflı Anlaşma'da değişiklik yapılmasına ilişkin bir protokolü de imzalamıştır. Bu protokol 23 Kasım 2011 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Protokolün amacı, bazı gümrük vergilerinin, vergilerin ve diğer harçların azaltılması veya kaldırılması yoluyla demiryoluyla yük taşımacılığını kolaylaştırmaktır.

Ermenistan ayrıca, henüz onaylanmamış olan ve Karadeniz ile Hazar Denizi'ndeki demiryolu-feribot terminallerinin işleyişine ilişkin temel ilkeleri teknik ek olarak anlaşmaya dâhil eden bir değişiklik protokolünü imzalamıştır.

Bu belge; liman idareleri ve işletmecileri ile ulusal demiryolu taşımacılığı kuruluşlarının katıldığı demiryolu-feribot taşımacılığına ilişkin konuları düzenlemeyi amaçlamaktadır. Böylece hem uluslararası doğrudan demiryolu-feribot bağlantılarıyla hem de üçüncü ülkeler üzerinden transit geçiş yoluyla yük taşımacılığı için gerekli koşullar sağlanmaktadır.

Ermenistan, Çok Taraflı Anlaşma'nın gümrük ve belgelendirme prosedürlerine ilişkin teknik ekinde değişiklik yapılmasını öngören ve henüz yürürlüğe girmemiş protokolü ise şu ana kadar imzalamamıştır.

Önerilen değişiklikler, TRACECA üyesi devletler arasındaki taşımacılık süreçlerinde çeşitli yenilikler öngörmektedir. Bunlar arasında işlemlerin hızlandırılması, transit sürelerinin kısaltılması, belgelerin basitleştirilmesi ve benzeri düzenlemeler yer almaktadır.

Önerilen değişiklikler, Avrupa Birliği'nin ve bölgesel anlaşmaların ülkeler arasındaki ulaştırmayı kolaylaştırmaya yönelik çeşitli hükümlerine ve düzenlemelerine dayanmaktadır.

Daimî Sekretaryanın finansmanı ve çok modlu taşımacılık

Ermenistan, 8 Kasım 2006 tarihinde, Çok Taraflı Anlaşma'ya taraf devletlerin hükümetleri arasında TRACECA Hükümetlerarası Komisyonu Daimî Sekretaryasının ortak finansmanına ilişkin anlaşmayı onaylamıştır.

Bu anlaşma, TRACECA üyesi devletleri Daimî Sekretaryanın finansmanını yıllık katkı payları aracılığıyla sağlamaya ve bütçe harcamalarını düzenli denetimlerle kontrol etmeye yükümlü kılmaktadır.

Ermenistan, 4 Nisan 2018 tarihinde, 9 Temmuz 2011'de yürürlüğe giren TRACECA Çok Modlu Taşımacılığın Geliştirilmesine İlişkin Anlaşma'yı onaylamıştır.

Belgenin temel amacı, TRACECA'ya üye tüm devletler arasında çok modlu yük taşımacılığını teşvik etmek, düzenlemek ve geliştirmektir.

Bu belge temelinde TRACECA Çok Taraflı İzinleri Kullanıcı Kılavuzu ve ekleri hazırlanarak imzalanmıştır. Ermenistan da 2015 yılında İstanbul'da söz konusu belgelere imza atmıştır.

Anlaşma kapsamında Ermenistan'a her yıl 100 izin tahsis edilmektedir. Ancak mevcut ikili izinlerin kullanım hakkı henüz tükenmediğinden bu izinler şimdiye kadar kullanılmamıştır.

TRACECA Hükümetlerarası Komisyonu toplantıları

9–10 Ekim 2003 tarihlerinde Ermenistan'ın başkanlığında Erivan'da TRACECA Hükümetlerarası Komisyonunun yıllık toplantısı düzenlenmiştir. Toplantıya Moldova dışında tüm üye devletler katılmıştır.

İran İslam Cumhuriyeti ve Afganistan İslam Cumhuriyeti temsilcileri de toplantıda yer almış ve TRACECA'ya katılmak ve Temel Çok Taraflı Anlaşma'ya taraf olmak istediklerini ifade etmişlerdir.

Toplantıda, TRACECA Hükümetlerarası Komisyonunun ortak finansmanına ilişkin mutabakat zaptı ve TRACECA Çok Taraflı Anlaşması'nda yapılacak değişiklikler de dâhil olmak üzere çeşitli önemli konular ele alınmış ve karara bağlanmıştır. Ayrıca 2004–2008 dönemi için TRACECA Koridorunun Geliştirilmesi Planı hazırlanmıştır.

Toplantı, 2003 Erivan TRACECA Deklarasyonu'nun kabul edilmesiyle sona ermiştir.

TRACECA Hükümetlerarası Komisyonunun 13. toplantısı, 5–6 Mart 2018 tarihlerinde yeniden Erivan'da gerçekleştirilmiştir. Ermenistan, bir yıl boyunca Komisyona başkanlık etmiştir.

Katılımcılar şu konuları ele almıştır:

• Koridorun 2016–2026 dönemi kalkınma stratejisi ve eylem planı
• Koridorun geliştirilmesine yönelik tedbirlerin uygulanmasındaki ilerleme ve elde edilen sonuçlar
• TRACECA çok taraflı izin sistemi
• Üye devletlerin 2021 yılına kadar TRACECA Deniz Güvenliği ve Çevrenin Korunmasına İlişkin Bölgesel Eylem Stratejisi kapsamında uyguladığı öncelikli tedbirler
• TRACECA Koridoru boyunca uluslararası karayolu taşımacılığının geliştirilmesine ilişkin konseptin uygulanma sonuçları

Toplantıda, TRACECA karayolu güzergâhlarının rekabet gücünün ve cazibesinin artırılmasına yönelik çalışmalar ön plana çıkmıştır. Yunanistan Cumhuriyeti'ne gözlemci statüsü verilmiştir.

2019 yılında Bakü'de düzenlenen Hükümetlerarası Komisyon toplantısında Aset Asavbayev, Komisyonun Genel Sekreteri seçilmiştir.

Transit taşımacılığında dijitalleşme ve TRACECA Fonu

2020 yılında TRACECA Hükümetlerarası Komisyonu Daimî Sekretaryası, TRACECA Tek Transit İzni Anlaşması taslağını hazırlamıştır.

Taslak; uluslararası taşımacılığın düzenlenmesine ilişkin prosedürlerin basitleştirilmesini, şeffaflığın sağlanmasını, dijitalleşmenin hayata geçirilmesini, taşımacılık süreçlerinin organizasyonu için gereken zaman ve maliyetlerin azaltılmasını ve denetim prosedürlerinin iyileştirilmesini öngörmektedir.

2023 yılında Hükümetlerarası Komisyon, TRACECA Fonu kurulmasına ilişkin konsepti onaylamış ve fonun faaliyet kurallarını ve çerçevesini hazırlamak üzere bir çalışma grubu oluşturulmuştur.

Fonun öncelikli finansman alanları şunlardır:

• Dijitalleşme
• Sınır geçiş prosedürlerinin kolaylaştırılması
• Demiryolu araçlarının modernizasyonu
• Deniz taşımacılığının geliştirilmesi

26 Şubat 2025 tarihinde İran'da gerçekleştirilen Hükümetlerarası Komisyon toplantısında fonun kurulmasına karar verilmiştir. Ayrıca Letonya'ya iki yıllık gözlemci statüsü verilmesi ve Yunanistan'ın gözlemci statüsünün iki yıl daha uzatılması kararlaştırılmıştır.

Ermenistan'ın TRACECA kapsamındaki faaliyetleri

Ermenistan, TRACECA programı çerçevesinde düzenlenen tüm önemli etkinliklere katılmakta ve karayolu ile demiryolu bağlantılarını geliştirerek bölgesel iş birliğinin ve ekonomik büyümenin sürdürülmesini amaçlayan projeleri desteklemektedir.

Ermenistan, 18'den fazla teknik yardım projesinde yer almaktadır. Bunlardan üçü hâlihazırda devam etmektedir:

1. TRACECA Koordinasyon Grubu
2. Sınır Geçiş Prosedürlerinin Uyumlaştırılması
3. Transit Taşımacılık İçin Ortak Hukuki Çerçevenin Oluşturulması

Kaynak: Ermenistan Dışişleri Bakanlığı – Uluslararası Kuruluşlar